|
|
| |
|
|
XEM VÀ ĐỌC MEMOIRS OF A GEISHA
DÂN BẢY NÚI Từ ngày sang Mỹ năm 85, lu bu
với sinh kế, năm khi mười họa tôi mới xem phim. Lần đầu xem ở rạp, dù được quảng
cáo là phim rất hay, nhưng nghe toàn tiếng Anh, không phụ đề Việt ngữ như thời ở
Sài Gòn, tôi thấy... uổng tiền. Nghĩ mình còn vô số phim hay chưa xem suốt 10
năm bị cộng sản cầm tù thì tội gì không nằm nhà xem trên truyền hình, vừa đỡ tốn
kém vừa muốn ngủ là ngủ. Xem phim ở nhà còn hưởng một món quà bất ngờ. Vài năm sau, ngoại trừ phim đang chiếu ở rạp, các phim cũ đều được
Closed Caption mà tôi thường đùa là nói tiếng Mỹ phụ đề chữ Mỹ, nên từ đó xem
phim nào cũng thấy ...nội dung. Cuối năm 2005, được về
hưu, đúng lúc báo chí ồn ào về phim MEMOIRS OF A GEISHA (dịch tạm HỒI ỨC MỘT Ả
ĐÀO PHÙ TANG), tự cho mình đã nghe được tiếng Anh bèn xông xáo đi mua vé ngay
ngày đầu khởi chiếu. Xem xong hiểu được phần nào, khá hơn 20 năm trước! Tôi đổ thừa cho hai nguyên do. Một là, tiếng Anh của cả người xem lẫn người diễn xuất đều không phải
là người Mỹ nên nghe tiếng được tiếng không. Hai là,
vì chuyển biến của phim khá nhanh nên khó nắm bắt nội dung. PHIM và SÁCH Ấm ức, tôi bèn đến thư
viện mượn quyển tiểu thuyết mà phim đã dựa vào thực hiện. Phải
chờ đợi mấy tháng vì đã có nhiều người ghi tên. Ngoài
thị trường sách được tái bản (hẳn tác giả đoán biết ngay cả Mỹ xem phim cũng sẽ
ngơ ngác như tôi?). Đọc xong, thấy khỏe
người. Câu chuyện trở nên sáng tỏ.
Tóm lược là
thế này: Vào năm 1929 ở Nhật, trong một
làng chài cá xác xơ, có một gia đình quá nghèo, người vợ đau yếu sắp chết, người
chồng phải bán hai đứa con. Cô em lên 9, mỹ miều, được nhận vào một trú viện (tạm
dịch chữ okiya, nơi ăn ở của ả đào). Cô chị lên 15, bị đưa vào chốn lầu xanh. Để được huấn luyện trở thành ả
đào, nghĩa là được cho đi học trường dạy nghề ca, múa, hát, đàn, trà đạo, kiến
thức, ăn nói... cô em Chiyo phải hầu hạ ả đào đàn chị Hatsumomo (do Củng Lợi
đóng) và sau một năm, phải được cô này chứng nhận là ... lao động tốt, hạnh kiểm
tốt. Nhưng xui cho Chiyo, ả đào Hatsumomo bản tánh độc ác, đố kỵ, thấy Chiyo có
thể trở thành đối thủ tương lai nên lúc nào cũng kiếm chuyện hành hạ, bêu xấu.
Chưa có dịp minh oan thì Chiyo bị bắt trong lúc trốn đi với người chị, Cô bé bị
bà chủ trú viện đưa xuống hàng tôi tớ muôn năm. Dù bị đày đọa, Chiyo vẫn lớn
lên, càng xinh đẹp. Một ngày kia, nhân một buổi ra phố tạp dịch, thấy thiên hạ
nhởn nhơ mà đời mình tàn trong ngõ hẹp, cô bé tủi thân ngồi khóc bên đường. Vị
chairman của một hảng dụng cụ điện đi qua, thấy thương tình cho ít tiền mua...
cà rem. Hình ảnh người đàn ông hào hoa đó bắt đầu ám ảnh cô bé 12 tuổi, đồng thời
cũng mang đến cho cô bé một vận may. Chỉ ít lâu sau ngày gặp gỡ, Chiyo được ả
đào thời danh Mameha (do Michelle Yeoh đóng) đối thủ số một của Hatsumomo, nhận
làm em nuôi. Mameha cam kết với bà chủ trú viện là sẽ giúp Chiyo trả hết số nợ
đã thiếu bà. Từ sau ngày đó, đời cô bé đi lên. Trong hy vọng nhờ nghề ả đào
mà có dịp gặp lại vị chairman, Chiyo tự hứa dù phải vượt.. trường sơn cũng nhất
định lấy cho được cái bằng...phó ả đào. Sau hai năm học tập ... vượt chỉ tiêu,
Chiyo tốt nghiệp, đổi tên thành Sayuri (Chương Tử Di đóng). Tuy còn là ả đào tập sự, nhờ vẻ duyên dáng và
sắc đẹp trời cho, Sayuri được nhiều tai to mặt lớn săn đón. Lên 15, chữ trinh của
nàng được rao bán đấu giá. Người chị nuôi Mameha đảm trách giao dịch mà cả.
Càng nổi danh, Sayuri càng bị Hatsumomo phá bỉnh. Hatsumomo phao tin Sayuri đã
mất cái ngàn vàng. Báo hại bà chủ trú viện phải nhờ bác sĩ khám và được xác nhận
vẫn ...ngon lành. Càng muốn hại Sayuri, Sayuri càng đi lên trong khi Hatsumomo
mỗi ngày một đi xuống và cuối cùng thì... đi luôn. Có ba người có khả năng tài
chánh gắm ghé trinh tiết của Sayuri. Vị Nam tước Nhật, chủ tịch Nobu và một vị
bác sĩ thích phá trinh. Cuối cùng vị bác sĩ này đã trả với giá cao chưa từng có
trước đó (11,500 yen, thời giá 1935, lúc đó ả đào được trả 4 yen một giờ, và một
kimono đắt nhất 1,500 yen). Điều nghịch lý trong giới ả đào là cái giá bán
trinh càng cao, nàng ả đào mất trinh càng ...cao cấp. Cũng vì vậy mà chủ tịch
Nobu vì yếu địa, vừa đành tiếc rẽ vừa đành không dám ngõ lời ...bao nàng (nhận
nàng làm gái bao thì phải chuộc nàng khỏi trú viện, mua nhà cho nàng ở, trả tất
cả mọi chi tiêu của nàng, bù lại được độc quyền...ngủ với nàng). Thế chiến 2 bùng nổ. các trú viện đóng cửa. Mọi người tản cư về miền quê lánh bom
đạn Mỹ. Ả đào Sayuri tài sắc vẹn toàn biến thành kẻ lao động... vinh quang. Nhưng càng lao động vinh
quang thì thân càng ...tàn tạ. Cũng may, sau bốn năm, cuộc chiến cũng tàn theo. Nàng nghe tin các trú viện mở lại
nhưng không nghe tin tức trú viện của nàng. Đúng vào
lúc tuyệt vọng nhất thì chủ tịch Nobu xuất hiện. Ông cần
nàng trở về Nàng gặp lại vị chairman nhiều lần. Nàng nhiều lần đắm đuối lén nhìn ông nhưng chừng như ông không còn
nhận ra nàng. Một
hôm, cùng với nhiều ả đào khác, Sayuri được mời phục vụ giải trí ở tư dinh của
giới chức nhiều quyền lực. Nàng nghi ngờ đêm nay Nobu
sẽ tuyên bố chính thức nhận nàng là gái bao. Từ chối
thì nàng không đành trước một kẻ si mê chân tình. Nhận lời thì ước mơ gần
gũi vị chairman sẽ tan vỡ. Sayuri chọn
một giải pháp chẳng đặng đừng. Nàng nhờ Pumpkin, ả đào bạn, đúng giờ G dẫn
vị chủ tịch đến tọa độ nàng sẽ... ăn nằm với giới chức
nhiều quyền lực. Đúng giờ G, đang chịu đựng trò ân ái, nghe tiếng chân người, Sayuri ngẩn nhìn ra cửa. Người
bạn ả đào đang đứng với một người đàn ông mà nhìn kỹ, nàng ngơ ngẩn: vị
chairman! Thì ra
Pumpkin chơi vố này cốt là để trả đũa một cú đau trước đó Sayuri đã vô tình gây
cho nàng. Nhiều ngày chua xót, đau đớn trôi qua,
Sayuri coi như định mệnh đã an bài. Nàng tìm vui với Mameha qua
các trà thất. Bỗng một hôm, nàng nhận được lời mời của
hảng dụng cụ điện, yêu cầu nàng đến trà thất quen thuộc. Đây là lần đầu
nàng thấy vị chairman đến một mình. Ông thú nhận rằng ngay từ phút đầu gặp
Chiyo còn bé bỏng, ông đã cảm thấy xao xuyến. Ông đã nhờ
Mameha giúp đỡ Chiyo qua tài trợ của ông. Nhưng khi cô bé trở thành ả
đào Sayuri và gặp lại ở trà thất, người bạn chí thân, chủ tịch Nobu bị ngay tiếng
sét ái tình. Nobu không chỉ là bạn thân của ông mà còn là là ân
nhân của hảng nên ông đành làm ngơ để nhường cho bạn mình... Sayuri nghe ông mà bàng
hoàng. Thì ra ông đâu có thờ ơ với nàng. Rồi
nghĩ đến hành động xấu xa của mình, nàng xấu hổ giải thích (lời nói đúng như
trong sách lẫn trong phim): “Thưa chairman, những gì em làm ở Amami, em đã làm
vì những xúc cảm em dành cho ông. Từ ngày gặp ông khi còn bé ở Gion, mỗi bước
đi của đời em đều nhằm vào hy vọng là nó sẽ mang em đến gần ông hơn”. (What I
did on Amami, I did because of my feelings for you, chairman. Every step I have
taken in my life since I was a child in Gion, I have taken in the hope of
bringing myself closer to you). Vị chairman bất ngờ ôm chặt Sayuri hôn
say đắm. Sayuri ngạc nhiên. Ông cho
biết Nobu đã bỏ cuộc. Giờ đây, ông không phải mang tiếng là dành lấy người
mà bạn mình yêu
tha thiết.... Ông giải thích (lời nói cũng đúng như trong sách lẫn trong phim):
“Sau khi Pumpkin nói với anh là em muốn chính mắt Nobu trông thấy cảnh đó, anh
quyết định kể mọi điều trông thấy cho Nobu. Và khi ông ấy tỏ ra vô cùng tức giận...,có nghĩa là, nếu ông ấy không thể nào tha thứ cho những gì
em đã làm thì theo anh, rõ ràng ông ấy sẽ chẳng bao giờ thực sự là người chủ vận
mệnh đời em” (After Pumpkin told me you’d intended that encounter for Nobu’s
eyes, I made up my mind to tell him what I’d seen. And when he reacted so
angrily... well, if he couldn’d forgive you for what you’d done, it was clear
to me he was never truly your destiny). Phim thì kết thúc bằng
hình ảnh hai đôi môi lại gắn chặt.
Còn truyện thì kéo dài thêm một chương nữa, kể tiếp rằng sau đó Sayuri
chính thức trở thành gái bao của vị chairman, được ông mua cho căn nhà sang trọng,
được ông trang trải mọi tiêu xài xa xỉ. Nhiều năm sau, lại được ông thu xếp cho
qua sinh sống giàu có ở Nữu Ước, làm chủ một teahouse với nhiều geisha dưới quyền,
nơi mà vào tuổi 60 bà kể lại cuộc đời kỹ nữ mình. Nhưng đó không phải là
sự khác biệt duy nhất giữa sách và phim. Nhiều chi tiết hay ho đã bị bỏ
qua khi nhà soạn kịch bản giản lược quyển sách dày trên 400 trang để làm cuốn
phim 2 tiếng đồng hồ. Lại thêm nhiều sửa đổi đến ngạc nhiên.
Tôi chỉ nêu ba điểm sửa đổi thú vị nhất. Một là, trong
truyện, vị chairman cho tiền để cô bé Chiyo tự đi mua cà rem. Còn ở phim, đích
thân vị chairman mua cà rem và hai người cùng ăn vui vẻ.
Theo tôi, hình ảnh sau rất ấn tượng. Thứ hai, ở truyện,
chủ tịch Nobu có khuyết tật là một nửa mặt mang đầy thẹo và mất một cánh tay. Trong phim, mặt vị này cũng đầy thẹo nhưng lại đủ hai tay. Cũng dễ suy đoán: để vị chủ tịch còn đủ hai tay vừa đỡ mất công hóa trang, vừa bớt vẻ thê thãm không cần
thiết. Ba là, trong truyện, giới chức nhiều quyền lực là vị thứ trưởng tài
chánh Nhật . Ở phim, vị này hóa
thành một ông đại tá Mỹ, xếp vùng chiếm cứ. Tôi thực sự
không hiểu sao lại có sự sửa đổi...bất thường này. Thôi thì cứ luận theo lối thông thường rằng bằng cách làm như vậy, không chừng
cả tác giả quyển tiểu thuyết lẫn nhà soạn kịch bản phim đều được hưởng chút...
cháo! KHEN và CHÊ Xét về nội dung thì đây chỉ là một câu chuyện tình thương tâm, gây cấn
nhưng về phương diện văn học nghệ thuật thì truyện đáng được xem là một tác phẩm
có giá trị văn học và phim xứng đáng là một tác phẩm nghệ thuật. Cả hai đều đáng đọc và đáng xem. Tác giả của quyển tiểu thuyết Memoirs Of A Geisha là ARTHUR GOLDEN. Ông tốt nghiệp
đại học Harvard về Lịch Sử Nghệ Thuật, chuyên ngành Nghệ Thuật Nhật Bản. Năm
1980, ông lấy thêm bằng cử nhân về lịch sử nước này. Sau
đó ông còn qua Từ những gì mô tả trong sách, nhìn sang
cuốn phim, mới thấy đạo diễn ROB MARSHALL đã dàn dựng các màn trình diễn thật lộng
lẫy, đầy ấn tượng. Như màn đô vật
truyền thống sumo, màn ả đào trình diễn ca múa. Ông cũng
ghi được những hình ảnh tuyệt vời của các cây hoa anh đào nở rộ khắp kinh đô
văn hóa Đáp lại những lời
khen nồng nhiệt là những lời chê bai cũng nhiệt tình không kém. Phải kể trước tiên là lời mỉa mai về những
nghịch lý trong việc thực hiện phim này: Đạo diễn là người Mỹ, ba vai chính là
ba tài tử Tàu, nội dung phim lại là chuyện Nhật. Theo dư luận, đạo diễn có cái
lý của ông: nước Nhật hiện nay không có nữ minh tinh...ăn khách. Nhà sản xuất đã không ngần ngại bỏ tiền để mướn 2 ngôi sao “vĩ đại”
Củng Lợi, Chương Tử Di của nước Trung Hoa “vĩ đại”. Thấy chưa chắc ăn, họ
chọn luôn minh tinh Michelle Yeoh, người Mã gốc Hoa, cựu hoa hậu Mã Lai, từng
được tuần báo PEOPLE bầu là một trong 50 người đẹp nhất thế giới như Củng Lợi
trước đó. Quan điểm của nhà làm phim: Người châu Á nào cũng giống nhau. Diễn viên nào cũng diễn đúng như vai trò được giao phó. Điều quan trọng là... lôi kéo khán giả. Phim đã lôi kéo khán
giả nhưng có diễn đúng vai trò hay không lại là chuyện khác. Kế đó là những xí xô
xí xào từ Trung Quốc. Thay vì hãnh diện với hai siêu sao nước mình được
kinh đô điện ảnh Hoolywood tuyển chọn, thay vì các rạp hát Tàu được dịp hốt bạc
(và chính phủ được tiền thuế), Trung Hoa đỏ vẫn đành lòng ban lệnh cấm chiếu
phim này. Lý do được nêu ra rất là ...vô văn hóa nghệ thuật: sợ có biểu tình chống
Nhật vì phim gợi nhớ thời Nhật chiếm đóng đã bắt đàn bà Trung Hoa phục vụ sex
cho quân đội thiên hoàng. Nhưng dư luận xầm xì: chớ không phải là cách trả đũa
việc giới tư bản Mỹ đã sử dụng tài tử Trung Hoa đóng vai gái điếm
? Người Nhật cũng đưa ra
phản ứng của họ. Các ả đào thứ thiệt thì bực tức khi
cho rằng truyện thì đề cao ả đào, còn phim thì hạ thấp giới nghệ sĩ này.
Nhiều dân
Nhật than phiền HỒI ỨC CỦA MỘT Ả ĐÀO PHÙ TANG chỉ là một phim thương mại. Họ chỉ rõ: nếu bạn càng hiểu biết về nước Nhật, bạn
càng ít...ưa thích phim này. Nhận định đó coi như là...miễn
bàn. Bởi vì mỗi dân tộc vốn mang sẵn trong người cái
quốc hồn quốc túy, rất dễ nhìn ra những gì mà người nước ngoài cố bắt chước.
Khán giả khắp thế giới có thể không thấy nhiều sai sót của cuốn phim nhưng hẳn
ai ai cũng nhìn thấy một khuyết điểm tức cười: ba minh tinh đóng vai ả đào Nhật
mà dáng đi lại như ả đào...Tàu! Cuối cùng, dù dư luận
khen hay chê, phim cũng đã được đánh giá bởi các tổ chức điện ảnh quốc tế. Phim được đề cử 22 giải và
nhận được 11 giải, trong đó có 3 Oscar.
Bình thường, một phim chiếm được một Oscar đã là quá...đã!!! THƯỞNG và PHẠT Tiểu thuyết MEMOIRS OF A GEISHA được dịch
ra nhiều thứ tiếng, dĩ nhiên không thể vắng tiếng Nhật. Sau khi bản dịch được
phát hành, tác giả Arthur Golden... bị kiện về 2 tội: một là vi phạm giao ước
và hai là phỉ báng. Nguyên cáo là một ả đào hồi hưu, người đã
kể chuyện đời bà cho tác giả viết thành tiểu thuyết. Theo
khẩu ước, bà kể với điều kiện duy nhất là không được tiết lộ danh tánh của bà.
Nhưng Arthur Golden đã làm một cử chỉ ...đẹp bằng cách ghi
đích danh bà trong sách để bày tỏ lòng biết ơn. Về tội
phỉ báng thì bà tố cáo tác giả cố tình bóp méo nhiều sự việc khiến phẩm giá bà
bị xúc phạm. Tội nghiệp tác giả. ông đã rất cẩn thận. Cái tựa ghi là HỒI ỨC
nhưng dưới tựa ghi rõ là TIỂU THUYẾT.
Đời thật bà kể nhưng được tiểu thuyết hóa. Nếu
viết đúng như bà kể thì nó phải ghi là TỰ TRUYỆN! Tuy vậy, năm 2003, nhà xuất bản đồng ý giải
quyết ngoài tòa án với một số tiền đền bù không được
tiết lộ. Như để chứng minh mình thành thật khi kiện tụng, bà ả
đào về hưu Mineko Iwasaki viết hai quyển tự truyện là GEISHA, A LIFE, ấn hành ở
Mỹ và GEISHA OF GION ấn hành ở Anh. Cả hai quyển đều trở thành..ăn khách khắp thế giới. Ngược với sự thiếu may mắn của tác giả
người Mỹ Arthur Golden, hai năm sau, cũng tại Nhật, nữ minh tinh người Hoa
Chương Tử Di lại được phần thưởng bất ngờ. Trong thời gian đến nước này giới
thiệu cuốn phim, cô nhận được một lá thư kèm một kiện
hàng. Trong thư, một bà ả đào già cho biết bà rất xúc
động khi xem một đoạn phim quảng cáo và mong đợi cuốn phim sẽ đưa bà và bè bạn
trở về những kỹ niệm nghề nghiệp thân thương ngày nào. Mở kiện hàng là món quà
tặng cho người đẹp diễn viên: một chiếc áo kimono cổ kính tuyệt xảo. Chương Tử Di cảm động rơi nước mắt. Cô đã
gửi thiệp mời bà dự khán buổi chiếu đầu tiên ở Nhật. Còn tôi thì phải xuất tiền túi để xem
buổi chiếu đầu tiên phim này ở Mỹ. Tuy nhiên, cũng như bà ả đào già, tôi cũng bị
xúc động khi phim đưa tôi trở về với những thần tượng ngày nào.... Xem Củng Lợi,
Chương Tử Di, Michelle Yoeh mà nhớ Chân Trân, Trịnh Phối Phối, Lý Thanh. Trên
40 năm về trước, tôi đã xem hầu hết các phim do minh tinh này thủ diễn. Thì nay hẳn khó bỏ qua các phim của ba người đẹp đương thời.
Tính ra thì 3 nàng thủ diễn gần 70 phim. Thôi thì cứ lai rai, bắt đầu
với các phim được đánh giá là hay. Tôi hài lòng với Củng
Lợi trong RAISE THE RED LANTERN. Tôi chọn tiếp Ngọa Hổ
Tàng Long (Crouching Tiger, Hidden Dragon) vì thấy có cả Chương Tử Di lẫn
Michelle Yeoh. Đang khi mê mẫn với xảo thuật phi thân, đấu kiếm hiện đại
tân kỳ, tôi bất ngờ gặp một bóng dáng quen thuộc: Trịnh Phối Phối. Gặp lại thần tượng xưa mà xúc động ngậm ngùi. Với thời gian, xem chừng “nàng”...tàn tạ chẳng kém gì tôi. Phim kiếm hiệp thường dễ hiểu, miễn
sao khán giả xem đã mắt là ăn tiền. Vậy
phải chăng vì xúc động mà tôi không hiểu ý của một ánh mắt trong phim này?
Lúc gần cuối, Tiểu ma đầu Chương Tử Di đã hướng đôi mắt đăm
chiêu về vị tiền bối Châu Nhuận Phát bị sư phụ của nàng là Trịnh Phối Phối đả
thương trầm trọng. Ánh mắt đó có lấp lánh tình yêu hay
không, chỉ có... đọc sách mới biết.
Mà sách in chữ Tàu thì có như không. Trong khi lang
thang trên mạng truy tầm Ngọa Hổ Tàng Long chữ Việt, tôi bắt gặp những lời mao
tôn cương còn ồn ào hơn lần trước về một cuốn phim sắp chiếu. Không tài nào chờ đợi lâu hơn, tôi lại chui vào rạp ngay ngày chiếu
đầu tiên. Phim Mỹ, do một nữ tài tử thời danh người Pháp đồng thủ vai
chính. Xem xong lại ngẩn ngơ, lại ra thư viện mượn
sách. Hiện tôi đang đọc quyển tiểu thuyết của phim này. Nếu không có gì trở ngại, xin hẹn gặp
quý độc giả ở bài kế tiếp: XEM VÀ ĐỌC THE
DA VINCI CODE”. DÂN BẢY NÚI | |
|