<html>

<head>
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=unicode">
<meta name=Generator content="Microsoft Word 12 (filtered)">
<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Cambria Math";
	panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
@font-face
	{font-family:Calibri;
	panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4;}
@font-face
	{font-family:Tahoma;
	panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{margin-top:0in;
	margin-right:0in;
	margin-bottom:10.0pt;
	margin-left:0in;
	line-height:115%;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.MsoAcetate, li.MsoAcetate, div.MsoAcetate
	{mso-style-link:"Balloon Text Char";
	margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:8.0pt;
	font-family:"Tahoma","sans-serif";}
p.MsoNoSpacing, li.MsoNoSpacing, div.MsoNoSpacing
	{margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.MsoListParagraph, li.MsoListParagraph, div.MsoListParagraph
	{margin-top:0in;
	margin-right:0in;
	margin-bottom:10.0pt;
	margin-left:.5in;
	line-height:115%;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.MsoListParagraphCxSpFirst, li.MsoListParagraphCxSpFirst, div.MsoListParagraphCxSpFirst
	{margin-top:0in;
	margin-right:0in;
	margin-bottom:0in;
	margin-left:.5in;
	margin-bottom:.0001pt;
	line-height:115%;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.MsoListParagraphCxSpMiddle, li.MsoListParagraphCxSpMiddle, div.MsoListParagraphCxSpMiddle
	{margin-top:0in;
	margin-right:0in;
	margin-bottom:0in;
	margin-left:.5in;
	margin-bottom:.0001pt;
	line-height:115%;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.MsoListParagraphCxSpLast, li.MsoListParagraphCxSpLast, div.MsoListParagraphCxSpLast
	{margin-top:0in;
	margin-right:0in;
	margin-bottom:10.0pt;
	margin-left:.5in;
	line-height:115%;
	font-size:11.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
p.msochpdefault, li.msochpdefault, div.msochpdefault
	{mso-style-name:msochpdefault;
	margin-right:0in;
	margin-left:0in;
	line-height:115%;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"Calibri","sans-serif";}
span.BalloonTextChar
	{mso-style-name:"Balloon Text Char";
	mso-style-link:"Balloon Text";
	font-family:"Tahoma","sans-serif";}
.MsoChpDefault
	{font-size:10.0pt;}
@page Section1
	{size:8.5in 11.0in;
	margin:1.0in 1.0in 1.0in 1.0in;}
div.Section1
	{page:Section1;}
 /* List Definitions */
 ol
	{margin-bottom:0in;}
ul
	{margin-bottom:0in;}
-->
</style>

<!-- copy part 1 replace </head> and <body> by: -->
<meta http-equiv=page-enter content="revealtrans(duration=2, transition=3)">
</head>

<BODY  bgColor="#fffacd"   leftMargin=0 
	background="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/dragonbg2.jpg" topMargin=0  
 		bgproperties="fixed" align="center" >
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 border=0 width=100% >
 <tr>
  <td width="100%">
   <table  vAlign=center align=center border=3 >
    <tr vAlign=center>  <!--- **** 100% window --->
  	<td vAlign=top width = 950>
   	  <table background="" bgColor="#fffacd">
    	   <tr>
	    <td>
            <TABLE border="4" cellSpacing=5 borderColorDark=#253431 
                        cellPadding=0 width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" >   
<!--- **** main body --->
		 <tr>  <!-- Title --->
          	   <td background="http://thatsonchaudoc.com/mucluctitle/GopNhatDSPT.jpg" height = 140>
            	<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 border=0>
              	  <tr>
                		<TD align="center" width=50%> 		 
	 			<p></p>
		    		</TD>
                		<TD vAlign=right>
					<p>
					<IMG src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/chimbay.gif" width = "400" border=0>
					</p> 
		    		</TD>
                		<TD vAlign=right> 
				<img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/chimbay.gif" width = "400" border=0> 

		    		</TD>

              	  </TR>

           		</TABLE>
		    </td>
		  </tr>  <!-- end Title --->		 
		 <tr >   <!--- Menu Bar --->
		    <td align="center" >
			<table border="2" height ="30" cellspacing="0" cellpadding="0"  background="" >
				<tr>
		  		  <td align="center" width = 950>
				    <p>
					<b> <font  face="Times New Roman" size=2  color="black">	
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/index.html","","menubar=no">
						<span style="text-decoration: none">Trang Chính</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hinhanh.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Hình Ảnh</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hoiky.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Bút Ký </a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/truyenngan.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Truyện Ngắn</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/truyenngan2.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Truyện Thật Ngắn</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TacGiaTacPham.html">  
						<span style="text-decoration: none"> TG & Tác Phẩm </a>				
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/tho.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Thơ </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/DiTichVaDanhNhan.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Di Tích Lịch Sử và Danh Nhân </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/gopnhat.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Đời Sống: Phong Tục & Khoa Học </a>					
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/amnhac.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Sân Khấu/Nghệ Thuật</a>					
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hopthu.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Hộp Thư </a>					
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/nhantin.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Nhắn Tin </a>					
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/tintuc.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Tin Tức Thân Hữu </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TinVui.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Tin Vui </a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/PhanUu.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Phân Ưu </a>
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/suckhoegiadinh.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">SK và Gia Đình</a>
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/QuyTinhThuong.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Lá Lành Đùm Lá Rách</a>
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TruyenCuoi.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Vui Cười</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/giachanh.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Ẩm Thực/Gia Chánh</a>
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/xuan.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Trang Xuân</a>
						&nbsp;&nbsp;

	
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TacGiaTacPham.html">  
						<span style="text-decoration: none"> Tác Giả và Tác Phẩm </a>
						&nbsp;&nbsp;

					<a href="http://thatsonchaudoc.com/banviet2/Dohamide_DoHaiMinh/DHM_listing.html" >  
						<b><font  face="Arial" size=1 color="9432cc">Cùng Tác Giả</font></b></a>
						&nbsp;&nbsp;

					</font></b> 
	
				    </p>
		  		  </td>
				</tr>
     			    </table>	
	    	        </td>
       	     </tr>  <!--- End Menu Bar --->

		  <tr >   <!--- Start Body --->

		    <td align="center" >
			  <TABLE border="4" cellSpacing=5 borderColorDark=#253431 
                        		cellPadding=0  borderColorLight=#6b948a cellspacing="0" cellpadding="0" bgColor="white"    background=""  >
				<tr>
				 <td>
<blockquote>


<div class=Section1>

<p class=MsoNormal align=center style='margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;
text-align:center'><span style='font-size:13.0pt;line-height:115%;font-family:
"Times New Roman","serif"'><br>
</span><b><span style='font-size:16.0pt;line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>VỀ
NGƯỜI PHỤ NỮ CHĂM CHÂU ÐỐC</span></b></p>

<p class=MsoNormal align=center style='margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;
text-align:center'><b><span style='font-size:13.0pt;line-height:115%;
font-family:"Times New Roman","serif"'>Ðo Rohiem</span></b></p>

<p class=MsoNormal align=center style='margin-bottom:0in;margin-bottom:.0001pt;
text-align:center'><b><span style='font-size:13.0pt;line-height:115%;
font-family:"Times New Roman","serif"'>&nbsp;</span></b></p>

<p class=MsoNormal align=center style='text-align:center'><b><span
style='font-size:13.0pt;line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'><img
width=604 height=422 id="Picture 0"
src="DSPT_VeNguoiPhuNuChamCD_files/image001.jpg" alt="PNCDoc_1.jpg"></span></b></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Khách thập phương có dịp
ghé qua 7 làng người Chăm nằm bên kia bờ Hậu giang thị xả Châu Ðốc, vùng Tây
Nam đồng bằng sông Cửu long, thường đặc biệt lưu ý đến giới phụ nữ mà cuộc sống
thường ngày có những đặc điểm khác lạ so với người phụ nữ Việt trong xã hội bao
quanh. Có quan sát tìm hiểu cặn kẻ, người bên ngoài mới nhận ra chủ yếu là do nề
nếp sống khép kín lâu đời, chịu ảnh hưởng và mang dấu ấn sâu đậm của nền văn hóa
Chăm cổ xưa còn lưu lại chứng tích ở miền Trung Việt nam ngày nay và Hồi giáo
chính thống (Islam) được du nhập từ bên kia trời Trung đông. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Về cội nguồn, người
Chăm Châu Ðốc nguyên là hậu duệ của các nhóm quan quân và thần dân của Vương quốc
Champa tức Chiêm Thành  với vị vua cuối cùng là Pô Chơn đã lánh nạn sang đất
Campuchea, nhứt là vào thời kỳ Vua Minh Mạng triều Nguyễn có những biện pháp
quyết liệt cuối cùng chấm dứt sự hiện tồn của vương triều Champa tại Panduranga
là mảnh đất cuối cùng ở vùng tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận miền Trung Việt Nam
ngày nay. Trong lịch sử, các nhóm quan quân và thần dân Chăm này đã can dự một
bên vào các mối xung đột nội bộ trong hoàng cung Campuchea, đưa đến chổ lại phải
chạy nạn xuống đến vùng đất Châu Ðốc, xoay sở được sung vào hàng ngủ quan quân
triều đình nhà Nguyễn và được phép định cư tại đây.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Khu đền tháp Pô Nagar
ngày nay tại Nha Trang hoàn toàn do người Việt quản nhiệm trông coi việc cúng
kiến thờ phượng, thể hiện truyền thống tôn thờ Pô Nagar là một thần linh làm Tổ
Mẫu theo cung cách thờ phượng của Ấn độ giáo, tạo dấu ấn trong tập tục dân gian
dân tộc Chăm trong thời cổ nói chung nguyên đã giao phó cho người phụ nữ một
vai trò trung tâm trong cấu trúc gia đình dòng tộc. Trong cấu trúc dòng tộc này,
 người con gắi út được xã hội đương nhiên giao phó chức năng nối dõi tông đường,
quản nhiệm tài sản hương hỏa dòng tộc.như hiện vẩn còn được duy trì trong xã hội
người Chăm miền Trung Việt Nam. Trong hôn nhân, theo <b>chế độ mẫu hệ</b>, gia
đình đàng gái đảm trách lễ tục dạm hỏi chồng cho con gái, người con trai sang sống
với bên vợ và khi chết, tro cốt thiêu được mang về chôn bên cạnh mẹ. Theo các
nhà nghiên cứu cổ học, tập tục thờ mẫu từ đền tháp Chăm Pô Nagar ở Nha Trang, qua
tiếp cận văn hóa dân tộc, đã lan truyền ra miền Bắc, Pô Nagar đã được người Việt
chuyển đổi thành Thiên Y Ana, trở thành Thánh Mẫu Chăm-Việt được tôn thờ ở Ðiện
Hòn Chén, Huế. Tập tục thờ mẫu trong lịch sử đã lan truyền  hướng về Nam, đưa đến
Chùa Bà Ðen ở Tây Ninh và cơ sở thờ tự Bà Chúa Xứ Núi Sam ở Châu Ðốc. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Từ cơ sở tôn thờ Bà
Chúa Xứ Núi Sam kể trên hàng năm thu hút khoảng hai triệu khách thập phương đến
dâng cúng và vay tiền làm ăn, như được mô tả trong số đặc san này,đáng lý cung
cách thờ mẫu rất quen thuộc với người dân Chăm Châu đốc sanh sống trong 7 thôn ấp
bên kia bờ Hậu giang ở cách đó chỉ khoảng hơn 6 cây số ngàn, nhưng nếu có dịp tiếp
xúc dò hỏi thì hầu hết những người Chăm này thường tỏ ra  không biết gì hay cách
xa né tránh  như không có một ý niệm gì về tập tục thờ mẫu này cả. Lý do chủ yếu
được xác định là chính do mọi người Chăm ở đây đều theo Hồi giáo tức Islam,
sinh hoạt tâm linh tôn thờ một Ðấng Tạo Hóa duy nhứt là Allah, thôn ấp được tổ
chức như một giáo xứ, có thánh đường gọi là <b><i>masjid,</i></b><i> có </i>hệ
thống chức sắc chuyên trách điều hướng hành đạo trên cơ sở Thiên kinh Qur’An được
xem là Lời Phán Truyền của Ðấng Tạo Hóa Allah, lễ thức tôn thờ Allah của họ
không có tượng thờ như lễ thức thờ Mẫu cổ xưa. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Ngoài ra, còn có yếu tố
ngôn ngữ; trong cuộc sống thường ngày, người dân Chăm ở đây vẫn dùng tiếng Chăm
để nói chuyện với nhau; trong những thập niên trước đây, chỉ có những người có
giao dịch với người Việt trong xã hội bao quanh bên ngoài mới nói rành tiếng Việt
và cho con em đi học trường phổ thông. Nói chung, mọi người đều e sợ con em biến
thành người Việt và khi đã sống theo nếp sống Việt rồi thì sẽ dễ dàng ngã theo
các việc mà Hồi Giáo luật nghiêm cấm gọi lả “<b>haram”</b> chẳng những mang tội
phải sa vào Hỏa ngục ở Ðời sau (<b>harây yang ađây</b>) mà trong hiện tại, còn
là một sĩ nhục cho gia đình dòng tộc bị thôn ấp công khai lên án không tiếc lời.
Chẳng hạn như sa vào tội giao hợp  ngoài hôn nhân (<b>zina</b>), thói tục say sưa
rưọu chè, ăn những thức ăn ngoài chợ có thịt mở heo, chó, mèo, v,v…tín lý Islam
tuyệt đối nghiêm cấm.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Bối cảnh văn hóa kể
trên từ thuở được định cư tại địa phương đã hình thành một nề nếp truyền thống <b>sống
khép kín</b>, riêng đối với phụ nữ thì càng có tác dụng ràng buộc chặt chẽ hơn
nhứt là trong cách đi đứng, giao tiếp, người phụ nữ Chăm Châu Ðốc tham gia sinh
hoạt công cộng hoàn toàn không chung đụng với nam giới. Theo tập tục, ngôi nhà
được chia làm hai gian, gian bên trong dành cho nữ giới, gian bên ngoài dành cho
nam giới và cả trong các buổi lễ nguyện tập thể tại các thánh đường, cũng có một
khoảng không gian riêng biệt dành cho nữ giới.  Do đó, khi có khách bên ngoài là
một đôi vợ chồng đến thăm, thì đàn bà ngồi tiếp chuyện riêng với đàn bà ở gian
nhà trong, còn các ông thì ngồi riêng. ở gian nhà ngoài.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Trước năm 1975, do các
thôn ấp Chăm Châu Ðốc hầu hết nằm dọc theo ven sông, rạch, lại là vùng hàng năm
đều có mùa nước lên (nay gọi là mùa lũ), mực nước dâng cao  có khi đến hơn hai
thước do lượng nước từ trên vùng Biển Hồ, Campuchea đổ xuống,  nên nhà cửa kiến
trúc theo kiểu nhà sàn và mỗi nhà giới khá giả nhìn ra bờ sông đều có một nhà cầu
bé nhỏ nhưng vẫn có hai mái lợp tôn trông khá xinh xắn bên dưới có kết chặt hai
cái bè thả nổi bằng các  ống tre tạo cân bằng, phía day ra sông có lót tấm ván
tạo một mặt bằng nhỏ để giặt giụa. Các nhà cầu nằm dọc theo sông rạch này tạo
thành khu vực cấm địa vào chạng vạng tối được điểm bằng hồi trống từ thánh đường
nhắc nhở kêu gọi người dân trong xóm đến dâng lễ nguyện tập thể <b>magrib</b>.
Giới đàn ông con trai không được bén mãn bờ sông vào giờ này, để dành cho giới
phụ nữ xuống mé sông tắm giặt. hoặc múc nước đựng trong những chiếc om <b>(buk)</b>
cổ truyền, mang lên nhà trên bờ đổ vào các khạp, lu chứa nước dùng sinh hoạt  hàng
ngày cho gia đình. Theo mục tiêu bảo vệ vệ sinh môi trường, tất cả các nhà cầu tí
hon truyền thống kể trên, vào những năm gần đây, đã bị dẹp bỏ hết, nhưng vì thiếu
nghiên cứu trù liệu giải pháp thay thế thích hợp liền ngay tức thì, một thời
gian, đã gây xáo trộn không ít trong sinh hoạt gia đình bình thường của người
dân Chăm Châu Ðốc, chấm dứt một tập tục lâu đời quen thuộc của giới phụ nữ theo
phân công xã hội. Chỉ đến khi có điều kiện phổ biến kỹ thuật xây cầu tiêu và đưa
hệ thống các ống cung ứng nước sinh hoạt đến tận trong nhà, thì mới tương đối
trở lại bình thướng. Tuy nhiên, thực tế, không phải gia đình nào cũng có đủ tiền
để mua ống nước hoặc xây cầu trong nhà, nên mối thiệt thòi vẫn còn là của giới
nữ phải gánh chịu.</span></p>

<p class=MsoNormal align=center style='text-align:center'><span
style='font-size:13.0pt;line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'><img
width=571 height=475 id="Picture 1"
src="DSPT_VeNguoiPhuNuChamCD_files/image002.jpg" alt="PNCDoc_2.jpg"></span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Bối cảnh sinh hoạt khép
kín kể trên cho thấy người phụ nữ thu mình trong vòng bốn vách nhà sàn, chuyên
trách một nghề thích hợp nhứt là nghề dêt vải sử dụng những khung dệt cổ truyền
làm ra những mẩu chăn mặc cho đàn ông gọi là chăn <b>Sà rong</b>, chăn mặc cho
phụ nữ gọi là <b>khanh kăk</b>,<b> khanh</b> <b>ranưng</b>, <b>khanh jih,…</b>những
chiếc khăn choàng tắm, khăn đội đầu <b>khanh</b> <b>ma-om</b>, v.v…cung ứng cho
nhu cầu nội bộ hoặc bán ra ngoài thị trường. Lần hồi, qua thời gian, các khung
dệt cổ truyền này đã được thay thế bằng các khung dệt máy tân tiến hơn. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Vì sống trong khu vực
không đủ đất canh tác cho mọi người, nên chỉ một số nhỏ người dân Chăm Châu đốc
chuyên về nông nghiệp trong những thửa ruộng nhỏ hẹp sau hè; đa số giới đàn ông
thì trong quá khứ, có khi cả làng chuyên nghề chài lưới, cụ thể như ở La Ma, trong
dân gian gọi là Pulao Ba, thuộc xã Vỉnh Trường nổi tiếng với chiếc ghe ngo trong
những thập niên trước đây, bao gồm những tay chèo thiện nghệ (chèo chớ không phải
bơi) hầu như luôn luôn thắng giải nhứt trong các lễ hội đua ghe hàng năm, một
sinh hoạt văn hóa xưa cũ của người Chăm Châu Ðốc.nay không còn nữa Người dân Pulao
Ba chuyên về nghề chài cá, đặc biệt là <b>chài rà</b> sử dụng chiếc chài lớn hơn
chài bình thường hoặc <b>đi nèm</b> sử dụng một chiếc lưới mắt lưới rộng cả tấc,
thả ghe trôi dọc theo dòng sông lớn chuyên bắt những con cá to thân dài có khi
đến hơn một thước như cá hô chẳng hạn, thỉnh thoảng ghé qua các xóm làng ven sông
tạo cơ hội tiếp xúc với người Việt,vượt qua vòng đai khép kín cố hửu của cuộc sống..
</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'> Những năm trước đây, một
số người đàn ông Chăm khác có chút vốn liếng, không làm nghề chài lưới đã sắm
những chiếc ghe lớn có mui theo từng nhóm vài người cùng nhau thu mua một số
hàng gia dụng rồi chèo chở đi dọc theo các sông rạch, ghé qua các thị trấn hoặc
làng mạc hẻo lánh bán lẻ cho dân cư địa phương. Mỗi chuyến diễn ra hàng tháng
trời, khi chèo ghe về thì có khi chở đầy ắp lúa gạo, các sản phẩm nông nghiệp
đã trao đổi theo thể thức hàng đổi hàng, mang về tiêu thụ tại địa phương, để lấy
lại vốn cho chuyến đi khác. Những chuyến đi xa làm ăn này không phải chỉ bằng
ghe mà còn theo thể thức quảy hàng trên vai chủ yếu là hàng vải, mang đi rao
bán tận các góc trời hẻo lánh khắp vùng đồng bằng sông Cửu long. Do nhu cầu
sanh sống, địa bàn đi rao bán hàng dạo này có chiều hướng mở rộng có khi đến tận
các địa phương Bắc Việt nam xa xôi, người chồng vắng nhà dài hạn, để lại vợ con
phải lo quán xuyến gia đình con cái tại quê nhà. Nhìn kỷ, sự kiện này chứng tỏ
tài đảm đang của người phụ nữ Chăm Châu Đốc trong cuộc sống xã hội, một phần
nào đã xua tan thành kiến, qua thân trạng khép kín áp đặt được nhận ra từ bên
ngoài cứ mặc nhiên cho rằng người phụ nữ Chăm Châu đốc tuyệt đối lệ thuộc vào
chồng con trên cơ sở chế độ phu hệ của Hồi giáo. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Xem xét lại, suy luận từ
bên ngoài kể trên <b>rõ ràng sai lệch</b> là do bởi vô tình bị ám ảnh bởi yếu tố
ảnh hưởng của Hồi giáo mà qua truyền thông Tây phương, dựa vào những chứng liệu
thu thập ở Trung Ðông,với rất nhiều thành kiến, liệt người phụ nữ Muslim vào
thân phận thứ yếu đối với nam giới. Thực tế, người Chăm Châu Ðốc cũng như người
A Rạp Trung Ðông đều theo Hồi Giáo, cùng tin và tôn thờ một Thượng Ðế Allah
Toàn tri Toàn năng và duy nhứt, nhưng có một sự thật phải được xác định, không
ai có thể chối cải là <b>người Chăm Châu Ðốc không phải là người A Rạp</b>. <b>Cùng
một tôn giáo, nhưng khác về cội nguồn dân tộc, về lịch sử dân tộc, về ngôn ngữ
thông dụng, nói chung, trên căn bản, người Chăm Châu Ðốc có một nền văn hóa truyền
thống đã phát triển trong khung địa lý vùng sông nước Châu Ðốc không phải là
vùng sa mạc A Rạp Trung Ðông. Do đó, mọi suy luận hoặc khẳng định vội vàng về mặt
này chắc chắn sẽ sai lệch, cần chấn chỉnh.</b></span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Trong bối cảnh kể trên,
và trở lại vấn đề thân trạng người phụ nữ Chăm Châu Ðốc, các nhà nghiên cứu chịu
bỏ công sức và thời giờ thiết thực đi vào các công trình quan sát thực địa có hệ
thống, tổ chức tìm hiểu cân kẽ thì sẽ nhận ra những sự thật thường được che phủ
đối với thế giới bên ngoài, liên hệ đến thực quyền của người phụ nũ Chăm Châu Ðốc
trong gia đình, có những điểm khác biệt với cuộc sống văn hóa của người Việt.  Trên
căn bản, trước hết, người ta cần lưu ý đến hiện tượng phân công tự nhiên “ người
đàn ông chăm lo cuộc sống giao lưu bên ngoài” – “người phụ nữ quán xuyến việc
nhà con cái bên trong”.trong cộng đồng người Chăm Châu đốc Nguyên tắc phân công
này hiện có như là một thỏa hiệp đương nhiên từ ngày hôn lễ, chàng rể được họ
hàng nhà trai trang trọng giữa tiếng <b>takơ </b>hợp ca<b> </b>cộng đồng<b> </b>rập<b>
</b>ràng theo lễ tục truyền thống đưa về bên đàng gái, để<b> chú rể </b>cam kết
với cha vợ hoặc người <b>waly </b>đứng ra chủ trì lễ gả gọi là <b>qubol,</b>
chánh thức chịu nhận cô dâu làm vợ trước sự hiện diện của hai chứng nhân và bà
con trong thôn ấp cùng lắng nghe bài thuyết giảng <b>Khutbah </b>nhắc<b> </b>nhở
nghĩa vụ vợ chồng chăm sóc nhau trọn đời.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Sau lễ gả có thể là tại
nhà hoặc là ở thánh đường, chàng rể được hướng dẩn đến phòng bên trong nhà đàng
gái được trang hoàng rực rỡ theo tập tục, cô dâu mặc trang phục cổ truyền, được
các bà cụ nhắc nhở ngồi nhắm nghiền đôi mắt đến khi chú rể được dẩn đến đứng trước
mặt, được bạn bè bao quanh khuyến khích đưa ngón tay trỏ chỉ vào vầng trán cô
dâu,  biểu tỏ uy quyền người chồng trước khi được sắp xếp lên ngồi bên cạnh cô
dâu, cùng đưa hai tay <b>Amin </b>kính cẩn đáp ứng bài kinh cầu do một vị bô
lão đọc.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Thành vợ thành chồng
qua đêm tân hôn trải qua một số lễ thức khá ly kỳ không đủ chổ để kể hết ở đây,
chàng rể sống bên nhà vợ, cặp vợ chồng mới thường được dành cho một gian riêng
biệt trong ngôi nhà lớn, tạo thành một <b>tiểu gia đình</b>, thường tự túc với
sự trợ giúp buổi đầu của cha mẹ vợ, từ đó, vợ chồng cùng chung sức làm ăn cho đến
khi dành dụm tiền cất được một ngôi nhà thì mới dọn ra riêng. Do đó, trong xã hội
người Chăm Châu đốc, <b>không có tục làm dâu bên nhà chồng</b> như trong nhiều
gia đình người Việt, Và đặc biệt, cũng không có tục ở rể gắn chặt vào trong cấu
trúc đại gia đình vợ như người Chăm miền Trung. Và cũng do đó, nhà cửa của người
Chăm Châu đốc là những ngôi nhà sàn thường được cất san sát nhau hai bên con lộ
chính của thôn ấp, chính là do nẩy ra nhu cầu cất nhà riêng cho các cặp vợ chồng
mới này.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Khi đề cập đến nữ giới,
không thể bỏ qua cung cách ăn mặc và phong cách đi đứng với tính cách là người
nữ Muslim tức Hồi Giáo được báo chí và truyền thông quốc tế đặc biệt quan tâm
khai thác thời gian gần đây,nhứt là chiếc khăn đội trùm đầu còn có chiếc mạng
che kín gương mặt chỉ chừa hai lổ nhỏ cho đôi mắt, nhìn từ xa con người tựa hồ
như một bóng ma, nhiều người cứ cho là lối ăn mặc do Hồi giáo quy định. Sự thật,
không phải vậy.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Tín lý Islam qua Thiên
kinh Qur’An, không quy định một mẫu y phục chung cho người nữ Muslim mà chỉ ghi
<b>haram</b> (nghiêm cấm) mặc quần áo không che phủ toàn thân và trong suốt,
làm lộ liễu da thịt bên dưới. Theo Hồi giáo, cũng <b>haram</b> mặc chăn áo chật
chội, bó sát người, làm nổi bật các đường cong, eo, của thân thể, nhứt là các
phần hấp dẩn tình dục. </span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Ứng dụng các tín lý
này, người phụ nữ Muslim trên thế giới có trang phục chung và riêng phụ nữ Chăm
Châu đốc, là lễ phục màu trắng gọi là <b>makhna </b>được mặc nhân các chuyến đi
hành hương ở Thánh địa Makkah, nước A Rạp Sau Ði và trong những buổi lễ nguyện <b>(sambahyăng</b>)
thường ngày. Còn trong cuộc sống bình thương thì mổi dân tộc, mổi địa phương, đều
có lối ăn mặc riêng của mình. Chiếc khăn đội đầu <b>hijab, niqab</b> của người
phụ nữ A Rạp Trung Ðông, mang dấu ấn và xuất phát từ nhu cầu của vùng đất sa mạc
bảo cát cần che phủ toàn than kể cả mặt mày. Riêng người phụ nữ Chăm Châu Ðốc
có lối ăn mặc riêng của mình khác hẳn lề lối ăn mặc của người phụ nữ A Rạp
Trung Ðông; cụ thể, như chiếc khăn đội đầu gọi là <b>khanh ma-om </b>chẳng hạn,
theo tập tục, là chiếc khăn mỏng được người phụ nữ Chăm Châu đốc đội luôn luôn
để hai vạt thoải mái thòng xuống từ hai bên má đến ngang hàng thắt lưng, biểu tỏ
tính nghiêm túc và kín đáo khi đi ra ngoài hoặc tiếp khách trong nhà. Khi cần
thiết, nhứt là khi muốn được dễ dàng xoay trở trong việc làm, thì phần hai vạt
bỏ thòng xuống được vén lên hai bên đầu cho được gọn gàng. Ngoài ra, khi có dịp
xuất hiện trong các buổi tiếp xúc ngoài xã hội, và để đạt nét đẹp duyên dáng hơn
thì người phụ nữ Chăm Châu đốc mới diện thêm một khăn <b>săl</b> có viền thêu bó
sát quanh đầu bên dưới<b> </b>chiếc khăn đội <b>ma-om</b>.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Tập tục đội khăn, về
khăn đội đầu kể trên mang tính quy chuẩn đạt sự trân quý và tôn kính lý tưởng của
cộng đồng. Trên thực tế,qua các thôn ấp Chăm Châu đốc hiện nay, lác đác người
ta có thể gặp một số phụ nữ không đội khăn ngoài đường hoặc do thân phận nghèo
khó cũng có, hoặc theo khuynh hướng buông thà do thời cuộc những năm gần đây nhứt
là trong giới phụ nữ trẻ, không nhiều lắm, nhắm vào một vài giá trị văn hóa
không ràng buộc, không ở trong tầm tay bên ngoài, hẳn nhiên đã khiến gia đình
phải gánh chịu những lời phẩm bình tai tiếng không tốt của thôn ấp. Những tai
tiếng này là lẻ đuơng nhiên trong một cộng đồng dân tộc đang biến đôi theo tiến
trình phát triển, tạo điều kiện cho người phụ nữ thoát khỏi vòng khép kín của
thôn ấp, vì miếng cơm manh áo, nhưng cũng có thể vì điều kiện mở ra để tham gia
nền giáo dục trường lớp phổ thông cần thiết cho tương lai trong xã hội bao
quanh..</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Nói đến trang phục của
người phụ nữ Chăm Châu Ðốc, ngoài cái chăn mặc,(ngoài Bắc còn gọi là <b>váy</b>
) vấn quanh người, che phủ từ lưng xuống đến gót chân, không ai có thể bỏ qua
không nhắc đến chiếc áo dài <b>ao tah</b> truyền thống, qua thời gian<b>, </b>vẩn
là mẩu áo dài người phụ nữ Chăm ngoài Trung, khác với chiếc áo dài Việt ở chổ
không xẻ vạt, khi mặc phải.cho hai cánh tay vào tay áo và trùm từ trên đầu xuống
cho xuôi theo thân người. Mẩu áo dài phụ nữ Chăm Châu đốc ngày nay khác với mẩu
áo dài phụ nữ Chăm miền Trung ở cái cổ. Áo dài Chăm miền Trung thường khoét cổ
hình tròn hoặc hình trái tim và hai bên hông thường có hai đường mở với hàng
khuy bấm hoặc nút bấm dính khi mặc sát eo hông. Trái lại. áo dài phụ nữ Chăm
Châu đốc không có đường mở này, và cổ áo được may che kín theo kiểu cổ đứng. có
một hàng nút gài trên một đường viền ngắn tiện cho việc mặc và cởi áo.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Theo những điều trình
bày trên, cộng đồng người Chăm Châu Ðốc đang ở  trong <b>giai đoạn giao thời nằm
giữa chế độ mẫu hệ gốc nguồn văn hóa dân tộc Chăm chuyển qua chế độ phụ hệ
trong khung tín lýIslam. </b>Trong giai đoạn giao thời đó, cộng đồng người Chăm
Châu Ðốc đang có những đổi thay cần thiết để tự tồn trên cơ sở căn sắc tính dân
tộc Chăm cố hửu của mình theo hướng hội nhập vào dòng chính lưu của xã hội Việt
nam bao quanh. Ðạt đến nhận định căn bản này, người tìm hiểu sẽ giải tỏa được
các khuynh hướng đánh giá tiêu cực chủ quan thiên lệch một chiều không đóng góp
hửu ích gì cho tương lai phát triển bền vững lâu dài của người phụ nữ Chăm Châu
đốc nói riêng và cộng đồng người Chăm Châu đốc nói chung.</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><b><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>Ðo RoHiêm</span></b></p>

<p class=MsoNoSpacing><b><span style='font-size:13.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>Nam
California</span></b></p>

<p class=MsoNoSpacing><b><span style='font-size:13.0pt;font-family:"Times New Roman","serif"'>1
Tháng 6 năm 2011</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:13.0pt;
line-height:115%;font-family:"Times New Roman","serif"'>     </span></p>

<p class=MsoNormal><span style='font-size:13.0pt;line-height:115%;font-family:
"Times New Roman","serif"'>&nbsp;</span></p>

</div>

<!--- REPLACE LAST </HTML></BODY> --->

<div align="center">

<p> <font  face="Arial" size "1" color="blue">

	<a href="#" onClick="history.go(-1);return true;" 
		onmouseover="popup()" 
		onmouseout="kill()"><img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/Backarrow2.gif" alt="" border="0"> 
	</a>

	<a href="#" onClick="history.go(-1);return true;">Trở lại trang trước 
	</a>

	<a href="#top" class="nav" 
		onmouseover="popup()" 
		onmouseout="kill()"><img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/Toparrow2.gif" alt="" border="0"> 
	</a>

	<a href="#top" class="nav">Trở lên đầu trang 
	</a>
      
</P>

<p class=MsoNormal><o:p>&nbsp;</o:p></p>

</div>

	    </td>
    	   </tr>
	  </table>
      </td>  <!-- end windown width = 950 -->
  



    </tr> <!--- **** end 100 % Window --->
   </table>
  </td>
 </tr>
</TABLE>
</BODY>
</HTML>

�