|
|
| |
|
|
LÁ THƯ TỪ KINH XÁNG Kinh xáng Bốn Tổng ngày 12 tháng 4
năm 2006 Thưa anh Nghĩa Tri Tôn, Trời thần ơi, hôm trước vui miệng kể
anh nghe ba cái vụ bông điên điển, rồi chị Lộc Tưởng và anh Bảy Tân Châu bổ túc
thêm cả thảy là năm tấm hình để anh nhớ những mùa bông điên điển miệt Tri Tôn , Luỳnh Quỳnh, Cầu số 5, Mặc Cần Dưng, Chắc Cà Đao và vùng
kinh xáng Bốn Tổng của tui nữa. Tưởng chuyện tới đó
là hạ màn. Nhưng
anh Bảy Tân Châu và tui bị anh phạt cái tội biết cây cỏ rắn rít vùng Thất Sơn
Châu Đốc mình mà hổng chịu kể cho bà con nghe, nên nay tui được anh Bảy Tân Châu
nhắc là hai anh em tui còn thiếu anh món nợ, nên nay tui xin kể hầu cùng anh
cái món cây me nước, hầu anh vui mà tụi tui cũng khoẻ re trong bụng nữa!
Thưa anh Nghĩa Tri Tôn, Số là vùng mình nước ngập lụt hằng năm
từ tháng sáu tới tháng 10 âm lịch nước mới rút, mà cái giống cây me nước này
hổng có ai trồng anh Nghĩa à. Nó mọc hoang ngoài bờ ngoài bụi, chỗ gò cũng như
chỗ sâu gì nó cũng sống ráo trọi. Gọi me nước vì nó sống được qua mùa nước ngập.
Nó còn cái tên nữa là me keo vì thân nó có gai như thân cây
keo có trái mà hồi nhỏ tụi tui hay hái trái để dán thủ công. Thường thường ở quê ngoại tui trên Mặc
Cần Dưng, hồi tản cư năm 1949, tui thấy cái thứ tự như vầy: dưới bên là rạch
Mặc Cần Dưng, rồi tới đường làng, vô tới cái sân nhà ngoại, rồi ra sau hè là
đám mây gai, kế đến là mấy cây me nước, rồi tới vườn tre, qua khỏi vườn tre tới
đám điên điển chừng cả công đất, liền mé
điên điển tiếp là đám nếp, rồi sau cùng mới tới vạt lúa chạy mút vô tới lộ Long
Xuyên đi Tri Tôn. Thành ra, theo
trật tự vừa kể, cây me nước kể ra ở rất gần nhà dù chẳng có ai trồng trọt gì.
Chim ăn trái rồi ỉa ra hột, hột mọc và cứ mọc hoang
như vậy, rồi cây lớn có bông vào tháng giêng, tháng hai trái đậu hột, tháng ba
tháng tư trái chín. Khi còn non trái ăn rất chát, khi
chín thì ăn hơi ngọt nhưng chất chát vẫn còn. Thường ăn
với muối ớt. Hồi nhỏ tụi tui ít đứa nào dám trèo me nước vì
sợ gai đăm. Nên lấy cây trúc hoặc cây tầm vông làm cái
mốc, rồi đứng dưới đất mà giựt. Khác với me chua, hễ té me là không sứt tay cũng gẫy gọng; còn me nước ít ai bị té vì tụi tui đâu
đứa nào dám trèo. À mà này anh Nghĩa ơi, tui quên kể anh
nghe trái me nước nó khoanh tròn giống như cái lò xo vậy mà; như bao thứ trái
cây khác khi còn nhỏ trái
màu xanh, chừng trái chín nó màu đỏ sậm; khi trái chín mùi thì
chim trao trão khoái ăn. Chim ăn thì hột rụng và me
nước con lại mọc muôn trùng. Thưa anh Nghĩa Tri Tôn, Nói thì nói vậy, dù
ít ai trồng nhưng cây hoang cũng cho nhiều củi nhe anh. Chính vì vậy mà cây
me nước mọc đất ai người ấy hưởng chứ không có cái nạn cây hoang ai muốn đốn
thì đốn rồi đâm ra có tranh cãi gây mích lòng chòm xom. Trái thì ai hái
cũng được khỏi hỏi xin nhưng cây thì có chủ ráo trọi! Về sau này, nhất là mấy năm có đạo đăm
đạo lụi như anh Dương Văn Chung kể bận đi học trên Sài gòn dìa, rồi ghé thăm bà
chị ở Châu Đốc vì sợ đạo đăm, kêu cửa hoài chị ảnh hổng dám mở cửa, thì ở bên
ngoại tui rạch Mặc Cần Dưng cũng sợ đạo đăm như vậy. Nhà nào cũng có sắm cái mõ bằng
ống tre, có nhà còn thêm cái tù và bằng sừng trâụ Hễ có ai tri hô có đạo đăm vô
nhà là cả làng cùng nhau đánh lên những hồi mõ báo động, tiếp cứu. Vào những năm này nhà nào cũng lấy tre vót nhọn làm hàng rào phòng
đạo đăm vô nhà. Để cho hàng rào không bị sập ngã, bà con mới bày ra lấy
hột me nước rải cặp theo hàng rào tre, rồi hoạn dưỡng
cho nó lớn. Khi hàng me nước lớn và cao người ta mới chẻ tre
nẹp lại cho hàng rào chắc chắn mà trộm đạo cũng khó vô nhà vì hàng rào me nước
dày và có gai. Lúc bấy giờ hột
me nước mắc mỏ lắm . Con nít tụi tui mới đi hái me nước
lấy hột bán trong xóm. Hồi đó một lít hột me nước tui nhớ đâu chừng năm ba cắc,
đủ ăn một gói bắp hầm bỏ chút dừa nạo, một chút đường mở gà và ăn bằng cái cọng
tàu lá chuối chẻ mỏng làm cái muổng. Anh Nghĩa Tri Tôn, Trái me nước đúng là
bạn của mấy đứa con nít nhà quê như tui vào mùa hè trơì nóng. Ngó quanh ngó
quất, vùng kinh xáng đâu có cái gì ngon để ăn, chỉ có ô môi và me nước.
Ăn ô môi thì cái răng vàng khè, cái miệng đen thui; còn ăn me nước cái miệng
quắt, vậy mà đứa nào cũng ăn. Giờ nhớ lại mình thấy thương mình quá mạng! Phải
hông anh ?!? Cây me nước dù mọc hoang nhưng thiệt
là hữu dụng nhe anh Nghĩa. Trái thì ăn đỡ buồn; hột bán cho người ta trồng làm hàng
rào kiếm tiền mua mía ghim, bắp hầm; cây thì làm cũi; lá thì cho dê ăn nếu lá
so đũa hiếm; nhánh me nước để chất chà; khi hết mùa chà, đem lên làm cũi chụm
đượm hết sẩy. Nhưng có cái đặc điểm
này mà chỉ người trong nghề mới rành nhe anh, đó là chà mà chất bằng nhánh me
nước thì cá thác lác khoái vô dựa nhứt. Không có thứ nhánh cây nào chất
chà mà cá thác lác vô ở nhiều bằng nhánh me nước. Hồi tui còn trai tráng, nghèo rồi lỡ
vận mới cơm gói xuống vùng Hỏa Lựu, Long mỹ tuốt dưới ngã ba nước trong vùng Chương
Thiện làm nghề đào liếp khóm, phá rừng tràm để lấy nhánh cây chất chà đâu gần
sáu, bảy năm trời, rồi tui mới rút ra cái tính tình của mấy loài cá sống lang
bạt theo dòng nước đục. Cá mè vinh, cá vãnh thích chà nhánh cây bần; cá nâu, cá
ngát thích chà nhánh gừa, nhánh sộp; đa số các loài cá tôm ít ưa chà bằng đọt
tràm vì tràm ra nước chát, nó vô là vì không có chà nào khác thì ghé ở đỡ vậy
mà; còn cá thác lác mê nhứt là chà bằng nhánh me nước chắc có lẽ chà me nước
khi ngâm lâu dưới nước cái vỏ nó thúi dữ lắm hổng thu gì vỏ gáo. Có lần tụi tui giở một đống chà me nước
ngay bến cầu sắt Chương Thiện có tới 5 cần sé cá thác lác, còn tôm càng lửa,
càng xanh, tôm trứng có trên trăm ký có dự Anh thử tưởng tượng khi tụi tui xuống
gạn lưới, vì đống chà nằm ngay đầu voi đuôi vịnh nên ngọn nước đạp mạnh dữ lắm,
lưới căng quá mạng. Vì sợ lưới rách, cá lại theo lỗ
rách ra hết, nên bèn phải lặn xuống giở viền chì cho tôm cá ra bớt gạn mới nổi.
Còn không làm vậy hỗng cách nào gom lưới kịp vì nước lớn tới bên đít. Kể sơ sơ anh nghe công
dụng của một loài cây nhà nghèo quê mình để ôn lại một thời nghèo khó của thế
hệ anh em mình. Hồi
nhỏ ăn me nước vì hổng có gì ăn; lớn lên có chút tanh tanh lại chê me nước ăn hôi miệng lại hổng thèm ăn; khi thắt ngặt lại tìm cây me nước
chất chà kiếm miếng ăn qua thời buổi. Chỉ
bấy nhiêu vậy mà tới tuổi già sao cứ ngồi nhớ hoài. Rồi mới ngẫm nghĩ hay là
cây me nước là mình hoặc mình là cây me nước đây!?! Đất nào
sống cũng được, thời nào sống cũng được, làm hàng rào cũng được mà làm chà cũng
được. Nghĩ mà thương mình rồi thương cây me nước nữa!!! Anh nghĩa Tri Tôn
, Hổm rày dời trại rồi
liên tiếp bị nạn rầy. Lúa mới tròn
tháng mà xịt thuốc rầy bốn năm lần. Xịt thì rầy té đó,
vài ba ngày sau ra thì gốc lúa rực màu vàng. Rồi lại
ra chợ mua thuốc, rồi xịt. Cái mửng rầy chết rồi tái sanh như mùa này chắc có nước chịu
chết thôi anh nghĩa à ! Bây giờ đâu còn cây me nước nhiều như hồi xưa vì đất
như vàng ai dại gì trồng giống cây bán chẳng mấy đồng này làm gì, nên khi lúa
bị rầy lấy đâu ra trái me nước mà ăn, củi đâu mà chụm và nhánh đâu mà chất chà
gỡ gạc lúc túng cùng đây!?! Kính thăm anh và bà con Thất Sơn Châu
Đốc Tân Châu mạnh khỏe. Cảm ơn anh Bảy Tân Châu và chị Lộc Tưởng tặng cho mấy
tấm hình giống cây quê mùa mộc mạc này, làm thành bức tranh xưa quá đẹp! Âu đó
cũng là hình ảnh quảng đời thế hệ anh em mình vậy mà, nó đã trôi qua rồi có tới
sáu bảy chục năm hơn, nhưng lại khó quên!!! Nay thư, Hai Trầu | |
|
