Chuyến
xe trăm tuổi
Hoàng
Ngọc Liên
Tưởng
Niệm Hoàng Trúc Ly (1933-1985)
Hoàng Trúc Ly tên thật là Đinh Đắc Nghĩa, sinh năm 1933 tại Đà Nẵng,
có bằng tú tài Pháp.
Tác phẩm tiêu biểu: tập thơ duy nhất Trong Cơn Yêu Dấu và một số các thi phẩm
khác đăng rải rác trên các báo, tạp chí, tập san ở Nam Việt Nam.
Thơ ông có nhiều sáng tạo xuất thần trong cách sử dụng ngôn ngữ, dùng phong
cách và kỹ thuật Tây phương nói lên triết lý Đông phương.
******
Tôi
đậu xe trên lề đường Võ Tánh rồi cuốc bộ vô nhà Hoàng Trúc Ly trong khu vực Ủy
Hội Quốc Tế Kiểm Soát Đình Chiến.
Nhà
thơ đang lúi húi bơm bếp dầu hôi nấu nướng.
-
Làm ơn dẹp cái vụ nấu nướng lỉnh kỉnh của cậu đi. Mình đi ăn “Hai Cua” một bữa!
Hoàng
Trúc Ly ngẩng đầu lên:
-
Sang vậy?
Tôi
cười:
-
Mới gửi một bài thơ cho báo Xuân “Sống”, được Chu Tử cho hai chục ngàn.
Hoàng
Trúc Ly trố mắt:
-
Chuyện hoang đường! Ngoài Bách Khoa, đâu có báo nào trả nhuận bút cho... thơ?
-
Mình vừa nói rồi. Báo Sống!
-
Chắc có chuyện bốc đồng nào đây!
Tôi
cười:
-
Cậu tài thiệt. Đúng là chuyện bốc đồng của Cử Bình.
Ngó
bộ anh chàng chưa hiểu, tôi nói ngay:
-
Thơ mình làm cho vui, đâu phải thiên tài như cậu!
Hoàng
Trúc Ly gạt đi:
-
Khỏi nói dài dòng, hãy vô đề đi.
-
Ừa! Đó là nhờ Hà Chưởng Môn! Chẳng là bữa trước, Hà Chưởng Môn nói với Chu Tử,
khi chủ nhiệm báo Sống đòi một bài thơ Xuân cho số báo Tết:
-
Anh muốn đăng thơ tôi? Mắc lắm đó!
Chu
Tử cười:
-
Bao nhiêu?
Phạm
tiên sinh vui miệng:
-
Mười ngàn!
Chủ
báo Sống vẫn cười:
-
Ăn thua gì, tôi trả anh ba chục ngàn!
Thế
là bài thơ của Hà Thượng Nhân được Chu Tử trả một lượng rưỡi vàng - theo thời
giá -.
Còn
mình cũng gửi một bài thơ. Đâu có “dám” nghĩ đến nhuận bút. Ngờ đâu, Chu Tử biểu
cháu Chu Vi Long đem cho hai chục ngàn! Có tiền rồi, mình đến rủ cậu đi Hai Cua
một bữa! Hồi nãy mình ghé Hoàng Thắng mà không gặp. Đúng là số Độc Thủ Đại Hiệp
bữa nay không hên.
Hoàng
Trúc Ly tắt bếp:
-
Mi chờ ta một chút.
Trong
khi anh chàng... trang điểm, tôi mới thấy căn phòng... này quá bề bộn . Phòng
chỉ đủ chỗ kê khung giường sắt nhà binh, chiếc bàn viết và cái tủ quần áo. Tấm
drap trải giường đã ngả màu nước dưa, nhiều lỗ thủng vì thuốc lá làm cháy. Chiếc
gối hồng có thêu đóa Hoàng Lan màu vàng đã bạc trắng. Trên tường treo bức tranh
Ngũ Hành Sơn Đà Nẵng - và tấm lịch Tam Tông Miếu. Ở một góc tường, chiếc mũ dạ
treo trên mắc, bị móp một bên, hẳn đã lâu ngày, Hoàng Trúc Ly không dùng đến.
Phía dưới để ngổn ngang sách, báo.
Anh
chàng vừa chải lại mớ tóc bờm xờm, vừa nói:
-
Nếu có Hoàng Thắng đến đây nữa là... tam Hoàng. Chẳng biết Hoàng Thắng phải họ
Hoàng như mi không, chớ ta là Hoàng giả mà! (*) Ta vụt nhớ câu:
Tam
Hoàng, Ngũ Đế chi thư,
Có
anh nhớ vợ ngồi thừ mặt ra.
Dĩ
nhiên là họ Hoàng, - đồng âm - chớ không phải là Hoàng Đế, mặc dù ta rất muốn
làm vua một ngày cho biết!
Tôi
cười:
-
Làm vua đâu có gì vui. Việc nước trăm bề, thì giờ đâu mà đi lang bang được!
Không
để ý đến lời tôi, anh chàng tiếp:
-
Phiền một nỗi là ta không có vợ để mà nhớ. Nếu có thì căn phòng đâu đến nỗi mất
trật tự như thế nầy!
Chúng
tôi cùng cười.
Vài
chục phút sau, chúng tôi đã có mặt tại quán Hai Cua trên đường Trần Hưng Đạo.
Ngồi
vào bàn, chúng tôi nói đủ mọi thứ chuyện trên trời dưới đất.
Tôi
hỏi Hoàng Trúc Ly:
-
Nghe Linh Giang nói, cậu mới làm bài Hoàng Lan. Cho nghe đi!
-
Đồng ý! Ráng nghe giọng... vịt đực của ta, đây:
Có
phải vì em đang gỡ tóc
Cho
mây từng sợi rối chân chim
Có
phải hoa bay đầy cánh bướm
Vì
em thay áo mái tây hiên
Ôi
mới hôm nào như hôm qua
Tay
ai bùa phép nắm đôi ta
Như
nắm mùa đông hơ ngọn lửa
Cho
tuyết đầu non chảy máu ra
Ôi
mới hôm nào như hôm kia
Con
đường chở nặng những đêm khuya
Cho
nên bóng tối bay thành khói
Ánh
mắt mờ sương lạc lối về
Ôi
có hôm nào là hôm nay
Anh
ghen vì gió đã choàng vai
Em
đi như vẽ trên đường nắng
Em
nói như đàn trong miệng ai
Anh
là dòng sông mơ chín suối
Em
là mặt trăng thèm mặt trời
Cách
trở bốn mùa vây trái đất
Còn
nghe đau xót thuở nào nguôi!
Tôi
thấy khuôn mặt anh ngời sáng:
-
Thơ ta làm cho ta, và cho riêng người ...
Hoàng
Trúc Ly nâng ly bia, nói tiếp:
-
Nghe thơ mà mi uống nước ngọt, coi sao đặng?
Tôi
dàn hòa:
-
Xin thông cảm. Mình
uống la de thấy đắng ngắt. Vả lại, chỉ cần thoải mái, cứ gì phải uống la de?
Hoàng
Trúc Ly nghiêng đầu, chăm chú nhìn tôi:
-
Mi làm thơ mà không uống rượu, không hít tô phe... còn nữa, mi cũng không biết
nhảy đầm, cờ bịch, vậy mi sống ra... răng?
Tôi
cười nhái lại:
-
Hông răng mô!
rồi
hỏi:
-
Cuộc tình của cậu với người đẹp Hoa Của Trăm Hoa tới đâu rồi? Nhà thơ nhún vai:
-
Hẳn là không tới được thành La Mã! Mi coi, nhan sắc ta tàn tạ thế nầy, làm sao
lôi cuốn được đàn bà, con gái?
-
Chưa hẳn vậy đâu!
-
Mà dù có đúng như vậy, đối với ta cũng chẳng có gì quan trọng. Ta chỉ cần gởi
trọn vẹn tình ta đến người, còn người có đáp ứng hay không, ta đâu quan tâm làm
gì!
Tôi
vui vẻ:
-
Cậu mới thật là thi sĩ, hỡi nhà thơ Miền Trung thân yêu. Còn tôi, chỉ là người
làm thơ bình thường vì yêu thơ thôi.
Hoàng
Trúc Ly giơ tay:
-
Không cần cho ta lên máy bay!
Tôi
cười, tiếp:
-
Nói với tất cả chân thành, tôi mê bài “Gặp Người Em” của cậu, nên đã thuộc
lòng. Nghe tôi đọc có sai chỗ nào không:
Những
người xưa đi rồi không về nữa
Một
mình anh lại gặp một mình em
Chiều
lửng lơ nghe nắng rụng bên thềm
Em
cúi mặt mắt buồn ươn ướt đỏ
Nhà
anh nghèo, anh đau tim anh yếu phổi
Đời
anh lạnh lùng bốn hướng gió và mưa
Ta
lạc nhau từ em còn bé nhỏ
Anh
thương em câm nín đến bao giờ.
Bởi vì đâu da em xanh giá rét?
Nắng rưng vàng lên mái tóc mồ côi
Ngày giặc giã quê hương mình mỏi mệt
Mười năm qua hình ảnh có ngậm ngùi
Nhà anh nghèo, anh đau tim anh yếu phổi
Em bềnh bồng, anh phiêu lãng về đâu
Không dĩ vãng cho đêm dài đợi sáng
Không mai sau cho nước chảy qua cầu
Em bảo anh người đi không trở lại
Nấm mồ ai như giọt lệ chưa tan
Ngọn gió nào mang anh vào mộng mị
Em giang hồ làm tiếng hát lang thang
Ta đến bên nhau sao chùng bước mỏi
Lời sắp xé môi sao bỗng nghẹn lời
Anh nhớ em: núi cao càng hiu hắt
Anh thương em: máu vọt bốn phương trời...
Trong
lúc tôi đọc, Hoàng Trúc Ly lim dim như gửi hồn vào mộng. Khi tôi đọc xong, anh
mở choàng mắt:
-
Mi hay thiệt. Ta chưa thuộc bài này đâu!
Chúng
tôi vui vẻ suốt buổi chiều hôm ấy, mà không ai ngờ đó là lần đối ẩm cuối cùng.
*
Tháng
Tư Đen ập tới.
Hơn
một năm sau, kể từ ngày tôi “được” đi Sơn La “học tập” thì Hoàng Trúc Ly cũng được
chiếu cố tại Sài Gòn. Khi tôi được tha về thì Hoàng Trúc Ly đã mất trước đó ba
năm!
Trở
lại chốn xưa, đứng trước rạp hát bóng Khải Hoàn, nhìn về khu nhà trước kia
Hoàng Trúc Ly ở, tôi lẩm bẩm đọc bốn câu thơ của anh, bài Vĩnh Biệt:
Rồi
mai khởi sự xa đời
Chuyến
xe trăm tuổi đưa người nghìn năm
Trăng
sao bốc cháy chỗ nằm
Áo
xanh mây lá vết bầm núi non.
Hôm
nay ghi lại ít hàng tưởng niệm Hoàng Trúc Ly, tôi còn hình dung được khuôn mặt
sáng ngời của anh trong bữa đọc thơ năm nào. T
...................
(*)
Tên thật Hoàng Trúc Ly là Đinh Đắc Nghĩa.
Hoàng
Ngọc Liên
