Lương
Thư Trung
Một
thoáng nhớ về tạp chí
“Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng” và nhóm “Ô Thước”
Nhắc
đến văn chương liên mạng, không thể không nhắc đến tạp chí “Văn Học Nghệ Thuật
Liên Mạng”, là diễn đàn văn chương Viêt Nam đầu tiên khai mở một nền văn học
liên mạng toàn cầu. Tạp chí “Văn Học Nghệ Thuât Liên Mạng” (VHNT/LM) bắt đầu có
mặt vàongày 17 tháng 7 năm 1995, do Phạm Chi Lam chủ xướng, cùng với ban Ban
biên tập gồm:”Chủ biên:Phạm Chi Lan. Phụ tá chủ biên gồm các tác giả như Phùng
Nguyễn, Nguyễn Phước Nguyên, Nguyễn Sung, Nguyễn Tiến Dũng, Trần Thái Vân
Đến năm 1997, ngoài các Phụ tá biên tập ghi trên , Ban biên tập còn có thêm
Đinh Chinh, Lê Tạo, Trần Hoài Thư, Nguyễn Vy Khanh, Nguyễn Phúc Đan Thanh, Nguyễn
Kỳ Phong, Đinh Yên Thảo, Trịnh Thanh Thủy và Phạm Thiện Mạc.
Giới
thiệu về Phạm Chi Lan và sự ra đời của VNHT/LM, Phùng Nguyễn viết:”Là một trong
những cây viết trẻ hải ngoại xuất hiện cùng thời với Phạm Thị Ngọc, Vũ Quỳnh
NH, Trần Vũ, Phạm Chi Lan “hiểu cái lạc lõng của thế hệ trẻ, và rất muốn những
người cùng trang lứa, những người trẻ trưởng thành tại hải ngoại có phương tiện
để bộc lộ mình qua sáng tác, sáng tạo trong những bộ môn nghệ thuật”. Đó là cái
lý do chính yếu ngoài cái đam mê văn chương thiên bẩm đã khiến cô khai sinh tờ
báo văn học điện tử đầu tiên của người Việt Nam hải ngoại trên Liên Mạng.”(1)
Theo
Phạm Chi Lan, “Văn Học Nghệ Thuật” xuất bản số đầu tiên ngày 17-7-1995.” Để biết
rõ thêm về sự ra đời của tạp chí VHNT/LM, cùng những kinh nghiệm làm báo văn học
nghệ thuật trên siêu không gian lúc ban đầu ấy, xin mời qúy vị đọc bài trả lời
phỏng vấn Phạm Chi Lan của Thụy Khuê đã phát thanh trên đài RFI ngày 28-01-1996
và được trích đăng trên VHNT/LM số 148.
Và
cũng theo Phùng Nguyễn, trong bài viết vừa dẫn, trong vòng sáu tháng đầu, con số
độc giả hội viên lên đến 350 người, trong số đó khoảng 70% là giới chuyên gia
và 30% là sinh viên. Trong một thư trao đổi giữa Phùng Nguyễn và nhóm Ô Thước
ngày 28-10-1996, nhân đọc lá thư đầu tiên của tôi viết ngày 24-10-1996 gởi
cho Phạm Chi Lan và Ban biên tập VHNT/LM, qua nhà văn Trần Hoài Thư, người đầu
tiên giới thiệu tôi về tạp chi VHNT liên mạng này, Phùng Nguyễn viết :”Về tập
san VHNT, Lương Thư Trung đã đánh giá rất cao. Điều này tuy làm chúng ta cảm thấy
hãnh diện, nhưng đồng thời khiến cô Chủ biên và nhóm Ô-Thước cần đánh giá lại
“chức năng” của VHNT.Theo ước tính, VHNT hiện có khoảng trên 500 subscribers,
trong số đó có khoảng 4, 5 group-subscribers, và mỗi group có khoảng 200
members. Có thể nói một cách an toàn, có khoảng hơn 1,000 độc giả thường xuyên
theo dõi VHNT. Con số này là một bước nhảy vọt cho một tập san vừa mới thôi
nôi.”(2)
Trong
“Thư Văn Học Nghệ Thuật”, viết cho “Tuyển Tập Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng”, số
1, năm 1996, Phạm Chi Lan viết :”Văn Học Nghệ Thuật không phải là một diễn đàn
của các cây viết thành danh hay chuyên nghiệp trong văn giới. Người viết là những
người trẻ hoặc những chuyên gia đã phải tranh thủ thì giờ để viết và đọc trong
những giờ phút xen kẽ giữa giờ làm việc, giờ học và giờ giải lao. Họ là những
cây viết chưa được biết tới, bị bỏ quên, những tác giả chưa ai khám phá hay tự
khám phá, tự khai triễn khả năng của mình. Họ đến từ khắp nơi trên thế giới, địa
chỉ của họ là những ký hiệu mơ hồ lạ lùng ở một hộp thư điện tử nào đó trên cõi
siêu không gian, nhưng sáng tác của họ thì lại gần gũi, thật và chuyên chở rất
nhiều.”(3)
Về
hình thức, mỗi số VHNT/LM gồm “Thư Văn Học Nghệ Thuật” của người Chủ biên hoạc
các phụ tá biên tập thay phiên nhau viết, nhưng tác giả thường nhất của các lá
thư văn học nghệ thuật này là do Phạm Chi Lan viết . Các phần khác bao gồm các
mục như “Thơ”, “Mỗi kỳ một người viết” (nhằm giới thiệu một tác giả nào đó, như
ngày nay thấy Talawas có mục “Talawas Chủ nhựt”), tiếp theo là “Diễn Đàn Văn Học”,
và mục “Truyện ngắn và sáng tác”. Lúc đầu, như Phùng Nguyễn có nói về số lương
người đọc, tạp chí VHNT/LM được gởi qua “e-mail” đến bạn đọc mỗi tuần ba lần. Rồi
vì nhu cầu bài vở bị ối động, báo tăng lên, mỗi ngày đều có cập nhật bài vở mới
và báo ra hằng ngày. Vào thời điểm đó, nghĩa là trong lúc chưa có báo điện tử
nhiều như ngày nay, thì tạp chí VHNT/LM có thể nói được rằng đó là tờ nhựt báo
về văn học nghệ thuật đầu tiên trên liên mạng toàn cầu.
Sở
dĩ tạp chí VHNT/LM có nhiều người đọc và người viết như vậy vì nó đáp ứng được
cái khao khát của người đọc và người viết, do nó mới mẻ, trẻ trung và trong
sáng. Nội dung các bài viết nó phù hợp với cái đói về các món ăn tinh thần của
lớp người trẻ và nó cũng làm dịu đi nỗi lokhông có người đọc của người già. Và
người ta đọc VHNT/LM như một bắt gặp người khách bộ hành cùng đi với mình qua một
cánh đồng trưa nắng gắt mà chung quanh toàn là những lung vũng bạt ngàn không
tìm ra được một vũng nước mát trong ngần. Người đọc đến với VHNT/LM không phải
băn khoăn về một điều gì chưa vừa ý mình; mà ở đó là những san sẻ chân tình, có
thật dù nó đang xảy ra trên một không gian ảo. Người đọc bắt gặp “Vườn mộng mưa
về”, “cánh cò ca dao” của Trần Thị Hạ Anh , đăc biêt tác phẩm “Vườn mẹ ta xưa”
của Đồng Vọng thật dễ thương biết chừng nào… Và còn nhiều vô số kể những tình cảm
dạt dào, những nghĩ suy mới mẻ nằm ẩn mình dưới những trang chữ của các tác giả
trẻ trên gần năm, sáu trăm số báo VHNT/LM trải dài nhiều năm như vậy, những tác
phẩm gói gọn cái hồn cùng tài năng của các bạn trẻ Việt Nam viết văn khắp moi
nơi trên địa cầu này, đã là một kho tài liệu về văn học nghệ thuật vô cùng qúy
báu, mà ngày nay, mỗi lần ai cần điều gì khi ghi trích dẫn từ VHNT/LM, tự nó có
cái giá trị về “bút lục”, không thể chối cải được.
Nhờ
đâu mà bài vở của VHNT/LM nhiều và phong phú như thế? Để trả lời câu hỏi này có
lẽ là nhờ Phạm Chi Lan và Ban chủ biên đã có sáng kiến lập ra một “Diễn Đàn Văn
Học” lấy tên là nhóm “Ô-Thước” và những trao đổi và thảo luận từ nhóm này chính
là cái kho bài vở dồi dào đó. Riêng những trao đổi về văn học nghệ thuật, nhóm
Ô-Thước còn chia sẻ những vui buồn trong dời sống thường ngày qua những người bạn
trong nhóm chưa biết nhau và chưa gặp nhau lần nào rất thân ái. Dù ngày nay
VHNT/LM và nhóm Ô-Thước không còn và tôi đã xa các diễn đàn này khá lâu, nhưng
tôi vẫn không quên các bạn Ô-Thước một thời như Dũng Vũ, Phạm Thiện Mạc, Phạm
Thế Định, Lê Tạo, Nguyễn Phước Nguyên, Đinh Trường Chinh, Sung Nguyễn, Y Khanh,
Đỗ Danh Đôn, Thu Hồng, Đồng Vọng, Trịnh Thanh Thủy, Thu Thuyền, Tường Vi, Phạm
Văn Tiên, Hàn Trân, Đinh Yên Thảo, Phùng Nguyễn, Khải Minh, Nguyễn Tiến Dũng,
Bùi Thanh Liêm, Trần Thái Vân, Thận Nhiên, Lili Nguyễn, Phạm Hoàng Đan, Trần
Hoài Thư, Nguyễn Vy Khanh, Phạm Chi Lan và còn nhiều bạn khác nữa, mà tôi không
làm sao kể ra cho hết nổi….Nhớ vì ở đó nó rất thẳng thắn khi trao đổi về mọi vấn
đề văn học, đôi khi rất gây cấn, mà vẫn giữ được cái nét ôn hòa, tương kính lẫn
nhau.
Nhân
đọc phần kết luận của ông Nguyễn Nguyên trên trang Hội Luận Văn Học Việt Nam
(4), tôi chợt nhớ tạp chí VHNT/LM đã làm rồi từ những năm 1996, 1997 với Tuyển
tập 1 (1996) và Tuyển tập 2 (1997)như ông đã đề nghị. Ngoài ra, diễn đàn này
còn in và phát hành nhiều tác phẩm của các tác giả trong nhóm như “Về Miền Sâu
Thẳm” viết về thi ca và kịch nghệ của Nhật Bản của tác giả Đồng Vọng; “Quái
phong”, thơ của Nguyên Nhi; “Miền Lặng”, tập truyện, của Phạm Chi Lan và
nhiều sách khác nữa, kể cả tác giả trong nước. Ngoài ra, hằng năm nhóm Ô-Thước
còn tổ chức một kỳ họp mặt nhằm để gặp gỡ, trao đổi, hàn huyên những chuyện văn
chương, chuyện đời sau một năm trúng mùa.
Thật
sự tôi không biết tạp chí VHNT/LM đình bản từ khi nào, nhưng đây là một điều
đáng tiếc. Nay tình cờ mở lại chồng báo cũ , bắt gặp lại những trang báo xưa thấp
thoáng bóng hình những bạn “Ô-Thước” một thời, dù chưa biết mặt bao giờ, và thấp
thoáng trong tim nỗi nhớ một thời Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng đã qua rồi, nay
còn đâu! Nhưng chắc chắn cái còn lại trong dòng sông văn học nghệ thuật liên mạng
toàn cầu ngày nay, nếu bạn có lòng, chắc chắn bạn không thể nào quên Phạm
Chi Lan, người đã khai sinh ra một diễn đàn đầu tiên về văn học nghệ thuật trên
liên mạng toàn cầu, và đây là tờ báo mạng có một không hai trong 13 năm về trước
vậy….
Houston,
31-3-2008
Phụ
chú:
1/”Đôi
điều về Văn Học Trẻ Trên Liên Mạng” trong Tuyển tập 1 “Văn Học Nghệ Thuật Liên
Mạng”, tháng 9 năm 1996., Hoa Kỳ, trang 5.
2/Điện
thư trao đổi của Phùng Nguyễn và nhóm Ô-Thước ngày 28-10-1996 với tiêu đề “Thư
độc giả từ Boston”
3/”Thư
Văn Học Nghệ Thuật” của Phạm Chi Lan, Tuyển tập 1 VHNT/LM, sđd.
4/Ông
Nguyễn Nguyên viết:
“Tôi xin được lấy cao kiến của Nam Dao để kết lại chủ đề Hội nhập:
" 1- Cùng
nhau, chúng ta lập ra một tập hợp thân hữu những người chia xẻ tâm
huyết với tương lai của văn chương tiếng Việt. Tập hợp này, trọng tâm là văn
hóa, sẽ độc lập với mọi chính quyền và mọi tổ chức chính trị.
2- Sử
dụng diễn đàn Hội Luận như nhịp cầu đầu tiên thúc đẩy quan hệ giữa những nhà
văn/nhà thơ bất kể trong nước hay hải ngoại.
3- Mở
rộng chủ đề của Hội Luận, tìm cách hiển thị những sáng tác chất lượng
nhưng có khó khăn trong việc phổ biến đến bạn đọc.
4-
Tìm phương tiện phát hành định kỳ Tuyển Tập những sáng tác đã hiển thị
trên diễn đàn này.
5-
Tìm phương tiện tổ chức những cuộc giao lưu thân hữu, ban đầu với qui mô nhỏ, ở
trong cũng như ở ngoài nước."
Trong đó "Tìm phương tiện phát hành định kỳ Tuyển
Tập những sáng tác đã hiển thị trên diễn đàn này" là một việc cần làm
nhưng có vẻ khó quá. Vấn đề là tìm được các tỷ phú có lòng hào hiệp, nếu không
thì phải góp tiền để tự phát hành, và sẽ được bao lâu?”
