Trang Chính    Hình Ảnh    Bút Ký    Truyện Ngắn    Truyện Thật Ngắn    TG & Tác Phẩm    Thơ    Di Tích Lịch Sử và Danh Nhân    Đời Sống: Phong Tục & Khoa Học    Sân Khấu/Nghệ Thuật    Hộp Thư    Nhắn Tin    Tin Tức Thân Hữu    Tin Vui    Phân Ưu    SK và Gia Đình    Lá Lành Đùm Lá Rách    Vui Cười    Ẩm Thực/Gia Chánh    Trang Xuân    Cùng Tác Giả   


GIAI ĐIỆU TÌNH YÊU TRONG CA DAO

NGUYỄN KIM

 

   Trong kho tàng ca dao Việt Nam có nhiều, rất nhiều câu thơ nói lên tình yêu đôi lứa, tình yêu chân chính mà cho dù theo thời gian có nhiều thứ có thể không tồn tại, nhưng tình yêu ấy đã trở thành vĩnh cửu. Nỗi niềm khát khao cháy bỏng, lời tỏ tình mộc mạc đầy ắp chân thành, câu thề nguyền ước hẹn sâu kín, đớn đau thầm lặng khi duyên phận trái ngang trắc trở… Tất cả được diễn đạt bằng ngôn từ phong phú, giản dị để chúng ta thật sự cảm nhận, hòa nhập tâm hồn vào những câu ca dao nói về tình yêu muôn thuở!

   Thương nhớ lâu ngày, chàng trai gặp dịp thuận tiện là thốt ngay lời tình tứ: “Thấy em nhỏ thó, lại có duyên ngầm/ Anh phải lòng thầm ba bốn tháng nay”. Với bản tính e ấp, tôn trọng lễ giáo gia đình, cô gái tế nhị đáp lại rằng: “Anh thương em thủng thẳng em ừ/ Anh đừng thương vội, phụ mẫu từ nghĩa em”. Không dừng ở đó, anh chàng lại dỗ dành: “Anh thương em thấy mặt thương đành/ Hay là ông tơ bà nguyệt để dành cho anh”. Đâu dễ dàng như vậy! cô gái đằm thắm, mềm mỏng với lời lẽ vương chút đắn đo, cảm động: “Anh thương em nói thật em nhờ/ Anh đừng nói gạt, em chờ hết duyên”. Yêu thương, nhung nhớ đã lâu, chàng trai đánh liều nói lời bộc trực một hơi để tỏ rõ tấm lòng: “Anh thương em, thương lún thương lụn/ Thương lột da óc, thương tróc da đầu/ Ngủ quên thời nhớ… Thức dậy thời thương/ Giục ngựa bươn cương. Trên đường hoạn lộ/ Trời hỡi trời! Sao nỡ xa nhau/. Trái tim rộn ràng thổn thức, cô gái còn ví von đưa đẩy, thách thức đôi câu: “Anh về đếm hết sao trời/ Em đây kết tóc ở đời với anh”. Tình yêu thăng hoa, cả hai cùng chung lời ước hẹn thủy chung: “Đôi ta như đũa trong kho/ Không tề, không tiện, không so cũng bằng”, “Thương mình chặt tóc mình thề/ Chỉ trời vạch đất chớ hề bỏ nhau”. Chữ “mình” trong trường hợp này tuy hai mà một, niềm tin và hy vọng vào chuyện tình kết thúc có hậu!

   Chàng trai nông dân có khi dùng hình ảnh ẩn dụ để thăm dò: “Bước vô vườn ớt hái trầu/ Hỏi thăm lê lựu, mãng cầu chín chưa?”. Chắc mẫm là anh chàng chỉ giả bộ ngô nghê để gợi sự chú ý của “đối tượng” mình thầm yêu trộm nhớ mà thôi. Người ta làm ngơ, chàng ta đổi giọng tưng tiu: “Trời xanh bông trắng nhị quỳnh/ Đội ơn bà ngoại đẻ má, má đẻ mình dễ thương”. Cô gái quay mặt, đoán chừng có nét cười thân thiện, anh chàng làm gan nói đùa nói đại hết ý: “Phải chi anh hóa đặng con kiến vàng/ Leo lên bò xuống má nàng mà chơi/ Phải chi anh hóa đặng con dơi/ Bay lên đáp xuống chỗ nơi em nằm/ Phải chi anh hóa đặng con tằm/ Nhả tơ dệt áo đêm nằm cùng em”. Táo bạo và dí dỏm đến thế là cùng. Tính tự tin của con người Nam bộ ăn sâu vào tình cảm, lại thích vui đùa, cường điệu một chút, cho nên: “Dao phay kề cổ máu đổ không màng/ Chết thời chịu chết buông nàng không buông”. Quá đổi si tình thành liều mạng… miệng, miễn nàng hiểu được tấm lòng là được. Nghĩ sao nói vậy, buột miệng kể lể sự tình: “Thương em nên mới đi đêm/ Té xuống bờ ruộng đất mềm hổng đau/ May đất mềm nên mới hổng đau/ Phải mà đất cứng ắt xa nhau phen này”. Tình yêu giục chàng trai đi đêm, té lên té xuống thật tội nghiệp!. Bụng dạ ra sao chẳng biết, nhưng khi gặp tình huống cuống cuồng sợ lạc mất người thương cũng rất mạnh dạn: “Khoan khoan buông áo em ra/ Để em đi chợ kẻo hoa em tàn/ Hoa tàn thì mặc hoa tàn/ Mấy thuở gặp nàng, nàng biểu buông ra?”. Nghe cách xử sự có hơi sỗ sàng, nhưng người trong cuộc chắc không nghĩ vậy bởi lời nói thật thà của chàng trai đã đạt hiệu quả: “Bấy lâu em còn nghi còn ngại/ Bữa nay em kêu đại bằng mình/ Phụ mẫu hay đặng, không lẽ đánh mình giết em”. Chàng trai nắm bắt cơ hội, bộc lộ tức thì cái “khẩu khí” Nam bộ: “Chẳng thà lăn xuống giếng cái chủm/ Chết ngủm rồi đời/ Sống chi đây chịu chữ mồ côi/ Loan xa phượng cách biết đứng ngồi với ai”. Sự ràng buộc của lễ nghi phong kiến không ngăn trở được đôi trai gái thể hiện tình yêu: “Đôi mình mới gặp hôm nay/ Cho hun một chút em Hai đừng phiền/ Có hun thì hun cho liền/ Đừng có làm lộ, láng giềng cười em”. Tình yêu dịu dàng, nên thơ, không ngần ngại thổ lộ tình cảm mà có kết quả như trên thì quá đẹp. Những chàng trai lâu ngày đeo đuổi trong hững hờ, thất vọng, nản chí đã thốt lời cay cú lẫn buồn cười: “Mù u bông trắng lá quắn nhị quỳnh/ Có con gái đẹp không gả cho mình/ Chờ khi đi cấy mình rình, mình ôm”. Cũng là một cách liều mạng… miệng, nói cho vơi lòng ấm ức nhớ thương!

   Tình yêu không phải lúc nào cũng vuông tròn, hạnh phúc bên nhau. Vì hoàn cảnh gia đình, vì lòng người đen bạc đổi thay…, nhiều đôi lứa phải chia lìa, xa cách. Khi ấy, lời trách móc của người con gái tuy nhẹ nhàng mà không kém bùi ngùi, đau xót: “Trải chiếu ra/ Em một góc, anh một góc/ Anh than, em khóc, mình thấy không mình/ Hai vầng nhật nguyệt rành rành/ Sao bây giờ anh đứt đoạn chung tình bỏ em”. Giai điệu tình yêu trong ca dao tuy ngọt ngào, nhưng cũng lẫn nhiều vị đắng. Thương quá là thương!

 

NGUYỄN KIM