Những Năm Tháng Khó Quên

Tôi dựa vào trí nhớ để viết sơ lược Địa Lý của vùng nầy

 Mong qúy vị bổ túc niệm tình tha thứ nếu có điều sơ sót.

 

                             Ghi lại và kính dâng lên Ba Má

 

                                                 Thương Hoài Nhân (LVC)

 

           

            Xả Vĩnh-Trung tọa lạc dưới chân Núi Cấm thuộc dãy Thất-Sơn; xả đầu tiên của quận Tri-Tôn về phía Nam tỉnh Châu-Đốc. Thất-Sơn còn có tên gọi là Bảy Núi gồm núi Két, núi Cấm, núi Dài, núi Tượng, núi Cô Tô, núi Sập, núi Ba Thê. Vào những năm sau nầy, ở đây thành lập nơi huấn luyện quân đội gọi là Trung Tâm Huấn Luyện Chi Lăng. Từ Châu-Đốc Đến ngã ba xả Nhà-Bàng, rẽ phải đi về quận Tịnh-Biên, rẽ trái về xả Vĩnh-Trung. Từ ngàn xưa, vùng đất nầy thuộc lãnh thổ Kampuchia. Do vậy, ở đây gồm có hai sắc đân Việt-Nam và dân bản xứ. Hầu hết người Việt-Nam sống ở nơi nầy đều nói được tiêng Kampuchia. Người dân bản xứ sống từng khu xóm nhỏ gọi là “xóc”. Sự đi lại trong xả bằng những con đường mòn với bề rộng không quá hai thước. Sự mua bán qui tụ tại một nhà chợ gồm mái lợp “tôn” và hai hàng cột. Các sạp trưng bày hang hóa để bán dọc hai bên hàng cột, chính giữa là lối đi. Con đường xương sống của xả Vĩnh-Trung chạy từ xả Nhà-Bàng về hướng đông của nhà chợ là đường Hàng Tỉnh 48. Các tiệm bán tạp hóa thường là những ngôi nhà  vừa bán hàng vừa là nơi trú ngụ, nằm bên trái của đường xương sống tính từ hướng Nhà-Bàng. Một số nhà dân bao quanh nhà chợ với hình chữ “U” chia cách bởi những người bày bán trên mặt đất. Người Việt-Nam sinh sống lâu đời ở nơi nầy hầu hết phồn thịnh nhờ giao dịch mua bán với người Kampuchia.

 

          Xả Vĩnh-Trung cũng là nơi chôn nhao cắt rún của tôi. Ba tôi thuật lại rằng ông nội tôi khai hoang lập nghiệp tại đây và là một thầy dạy võ thuật cho người dân ở vùng nầy. Thời kỳ Pháp thuộc, làng xả tôi bị bom đạn của ngọai bang, dân làng chạy tản cư khắp nơi. Gia đình ba má tôi cũng không ngoại lệ, nhà cửa bị hủy diệt hoàn toàn và tài sản bị tiêu tan dưới làn tên lửa đạn ấy. Do vậy, gia đình ba má tôi tản cư nhiều nơi. Cuối cùng gia đình ba má tôi định cư tại xả Châu-Phú, quận Châu-Đốc lúc bấy giờ. Tôi còn nhớ cũng như sau nầy ba má tôi thuật lại, nơi cư ngụ đầu tiên tại xả Châu-Phú nằm trên bờ kinh đối diện với đường xe lửa. Kinh nầy có hình chữ “L” được họp thành bởi đường xe lửa và đường Núi Sam; bắt đầu từ xả Đầu Bờ, Núi Sam chảy qua lò heo ra sông Hậu. Vào mùa nước cạn, mọi sinh hoạt hang ngày phải qua một cây cầu bê-tông cót-sắt bị hư gãy mà các trụ cầu được tái tạo bằng trụ gỗ tròn. Mặt sàn cầu được thay thế bằng gỗ với bề rộng đũ cho hai người đi ngược chiều. Lan can cầu xây đựng cũng bằng gỗ tròn. Cây cầu nầy có tên gọi là cầu ông Quản Thành với một ngôi nhà gạch cũ kỹ. Người dân ở đây cũng có thể đi bộ về phía hạ lưu của kinh đến một cầu gỗ nối liền Chùa Châu Viên và đường núi Sam. Sở dĩ, người dân đi lại qua lối nầy vì mực nước rất thấp không thể dùng xuồng được.

 

          Hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt, cuộc sống hết sức cơ cực mang đến cho gia đình ba má tôi bằng một chiếc nhà sàn đơn sơ để tránh mùa nước lũ dâng lên hàng năm. Người dân ở quanh đây  phải chịu cảnh muỗi mồng, đĩa vắt và sự oi ả nóng bức xông lên từ mặt nước. Tôi không thể quên được cảnh lầm than cho dù lúc ấy tôi mớ năm tuổi:

 

                                              Thời gian tô vẽ cuộc đời

Đắng cay ngậm lấy chuốt mời đau thương

                                        Tình thâm luôn mãi vấn vương

                              Nguyện long ghi khắc tìm đường báo ân

 

          Thế rồi, sự vất vả bên bờ kinh cạnh ngôi nhà cũ kỹ ấy được thay thế bằng sự yên ổn hơn sau khi gia đình ba má tôi dời về cư ngụ tại đường Núi Sam gần Chùa Châu Viên. Tôi bắt đầu lớn lên tại đây và bắt đầu lập nghiệp nơi xứ người xa lạ. Cho dù cuộc sống gia đình ba má tôi khá hơn so với lúc bắt đầu định cư, nhưng ba má tôi cứ lặn ngụp trong cuộc sống với đủ mọi nghành nghề để lo cho các con nhất là tôi, con trai duy nhất của gia đình.Tôi bắt đầu đi học với một ông giáo dạy tại gia. Cuối cùng, ba tôi xin được một việc làm tại Chi Công-Chánh Châu-Đốc, ông Bùi Thanh Trà giữ chức vụ Trưởng Chi Công-Chánh lúc ấy. Cơ quan nầy trực thuộc Ty Công-Chánh Long-Xuyên. Ba tôi được giao nhiệm vụ tu bổ đường Hàng Tỉnh 48 (bây giờ mặt đường có thể cấu tạo bằng bê-tông nhựa). Sự kết cấu của đường Hàng Tỉnh 48 rất đơn giản, nền đường phần lớn là đất thiên nhiên, mặt đường trải đá xanh, tram kẽ đá bằng đất pha cát lấy ở hai bên lề đường. Mặt đường dễ bị sói mòn khi có nước ứ động hoặc mưa lũ. Tình trạng nầy gây nên mặt đường có ổ gà và sự lưu thong gặp nhiều khó khăn, nên sự tu bổ rất cần thiết. Đó là trục lộ từ Nhà-Bàng đến quận Tri-Tôn qua núi Két. Ngày xưa có câu:

 

                                    Cỏ leo lề bị lục lộ làm oai

 

            Từ đó gia đình ba má tôi lại hồi hương hầu thuận tiện cho việc làm của ba tôi. Tôi ở trọ tại Châu-Đốc để tiếp tục đi học và vào trường Trung Học Thủ Khoa Nghĩa năm 1956 với lớp đầu tiên của bậc Trung học Đệ Nhất Cấp

 

                                              Vành môi hé nở nụ cười

                              Như tằm nhả sợi cho người dệt tơ

 

          Vẫn con đường đó mối ngày dẫn tôi đi từ nhà trọ đến trường. Bao nhiêu suy nghĩ của tuổi học trò ngây thơ được phủ kín một đoạn đời đơn độc. Con đường Núi Sam và Thủ Khoa Nghĩa đưa tôi đến bến bờ của cuộc sống hoàn hảo sau nầy nhờ sự vun bồi những tinh hoa của các Thầy và các Cô. Tôi về thăm ba má tôi mỗi tháng và phụ trông coi cửa hàng với má tôi. Gia đình ba má tôi lúc bấy giờ lấy lại ít nhiều sự sống bình thường của thời kỳ trước khi tản cư. Tuy  nhiên, tôi cảm nghe một khắc khoải trong lòng, một bùi ngùi khôn tả vì sự bận bịu của ba má tôi trong công việc hàng ngày.

 

          Tôi miệt mài sách đèn và luôn đạt được kết qủa tốt vào mỗi cuối năm. Đến lớp cuối cùng của trường Thủ Khoa Nghĩa vào năm 1962, tôi trở về nhà ba má tôi sau kỳ thi Tú Tài I tại Cần Thơ…  

                                   

                                    Khăn trắng màu tang đến bấy ngờ

                              Mẹ hiền chờ đợi đứa con thơ

                              Tưởng niệm ba tôi đà vĩnh quyết

                              Ba ngày hoang lạnh nắm mồ trơ

 

            Thật vậy, ba tôi đã chết cùng với năm người khác kể cả tài xế trong một tai nạn đi sữa cầu ở vũng Tri-Tôn. Tim tôi như ngừng lại, lòng mình đau nhói từng cơn hòa cùng những giọt lệ đau thương luôn tuôn chảy. Sự tang thương bao phủ gia đình kể từ lúc ầy, má tôi buồn bã từ ngày nầy qua ngày khác. Gia đình tôi gặp khó khăn kể từ khi ba tôi mất. Kinh tế gia đình trở nên sa sút. Thế rồi, tôi có kết quả đậu Tú Tài I tại Cấn-Thơ. Lúc nầy, tôi sực tĩnh và nghĩ….

 

                                    Không công danh thà nát với cỏ cây

                              Thân đã có ắt danh đành phải có

                                                            (Nguyễn Công Trứ)

 

          Tôi xin phép má tôi lên Sài-Gòn để nộp đơn thi vào trường Cao-Đẳng Công-Chánh (Ban Trung Đẳng), Trường Sư Phạm hai năm, Quốc Gia Thương Mại….

 

          Tôi trở về quê giúp má tôi trong công việc hàng ngày. Tôi dạy học tại nhà vào dịp hè cho những học sinh bậc Tiểu Học để phụ má tôi trong cơn túng thiếu. Tiếng gió hú về đêm cùng sương lạnh của núi rừng tạo nên một khoảng trống rộng lớn cho tôi. Những ưu tư dai dẳng, những lo âu đợi chờ khiến cho tôi như một người thất chí. Tôi thấy cuộc đời trước mắt sao quá vô vị, đau khổ trong biển đời trầm mặc…….

 

                                    Lũ chúng ta lạc loài dăm bảy đứa

                              Bị quê hương ruồng bỏ giống nòi khinh….

                                                                        (Vũ Hoàng Chương)

                          

            Thời gian lặng lẽ trôi qua, việc dạy kèm các học sinh tại nhà sắp hết vì đến ngày tựu trường. Nỗi buồn da diết lại đến với tôi một cách mãnh liệt. Thời gian và không gian sao quá khắc khe với tôi khiến cho tôi như một kẻ điên loạn…. Thế rồi, một ngày đó người phát thơ mang đến cho tôi những niềm vui bằng tin báo tôi đậu vào trường Cao-Đẳng Công-Chánh, Trường Sư Phạm. Tôi chọn ngành Công-Chánh theo lời khuyên của má tôi hầu nối tiếp nghề nghiệp của ba tôi. Kể từ đó, tôi lên Sài-Gòn học cho đến khi mãn khoá ra trường và được bổ nhiệm làm việc tại Ty Công-Chánh Khánh-Hoà, Thị Xả Nha-Trang. Lại một lần tôi xa quê hương với hàng ngàn cây số. Mỗi lần về thăm nhà phải đi qua Đà-Lạt hoặc dùng phương tiện máy bay đến Sài-Gòn rồi mới đi Châu-Đốc. Thế rồi……

 

                                    Công chức cuộc đời chưa thanh thản

                              Cởi bỏ dân y bước lên đường

                              Thi hành nghĩa vụ như muôn vạn

                              Trai trẻ ngày nao mãi vấn vương

 

          Sau đó, tôi được làm việc tại Cần-Thơ trong binh chủng Công Binh. Công việc ở đây cũng giống như Ty Công-Chánh. Có lần đơn vị tôi yểm trợ cho Ty Công-Chánh Châu-Đốc đại tu bổ đường Hàng Tỉnh 48, đường về quê tôi. Má tôi vĩnh viễn ra đi trong thời gian nầy sau một cơn bạo bịnh. Tôi làm việc sáu năm sáu tháng trong binh chủng Công Binh và được trả về Bộ Công Chánh. Ở đây bổ nhiệm tôi về Ty Công-Chánh Bình Thuận, tỉnh Phan-Thiết. Tôi làm việc tại đây cho đến ngày cuối tháng tư năm 1975.

 

            Hôm nay trên đất nước người, tôi được mai mắn phục vụ cho Bộ Công- Chánh của Tiểu Bang California. Cho dù ở bất cứ vị trí nào, hoàn cảnh nào, môi trường nào tôi luôn nghĩ về quê hương mến yêu vì thuở thiếu thời tôi chưa có một lần ấp ủ và nghĩ ngợi. Hơn nữa, bao nhiêu kỷ niệm vui buồn được tích lũy vào cội nguồn gọi là Thất-Sơn huyền bí va Châu-Đốc thân thương. Do vậy, lúc nào tôi cũng luôn mong tưởng:

 

                                    Nghe ai gọi tên quê hương ta đó

                              Nơi tha phương ta quặn thắt lòng đau

                              Vọng vào hồn nỗi cảm xúc nao nao

                              Như tiếng nói hay bước chân bạn cũ

                                                  (Phỏng dịch thơ của Alphonse de Lamartine;

                                                  trích trong Lá Thư Ái-Hữu Công-Chánh)                     

                                                                      Mùa Xuân 2006

                                                                                    Bắc California