MẠNH THƯỜNG
QUÂN CŨNG…NGHÈO!
* Đông
Hà
Ngày nay Mạnh
Thường quân đã thành một cụm từ khái niệm hóa, hiểu như một danh từ chung để
chỉ một “người mẫu”hào phóng nhân ái rất gần với các doanh nhân như mọi người
đều rõ.Và nhất là ai cũng nghĩ Mạnh Thường quân “chính bản”, ngòai tính hào
hiệp thích kết giao, còn là người hết sức giàu có cả tấm lòng lẫn cái túi. Nói
ngược lại, có khi bị gán cho cái “tội danh” dễ thương là…hâm! Lỡ có hâm thì
cũng xin đành, nhưng câu hỏi vẫn là: Mạnh Thường quân có thật sự hòan tòan giàu
có như cách sống quảng giao của ông ? Đây nói về “chính bản”.
Mạnh Thường quân
tên thật là Điền Văn, người nước Tề thời Chiến quốc, nổi tiếng hào hiệp, trong nhà
luôn có ba ngàn thực khách ,đa phần là kẻ sĩ vị ngộ nói chung là hạng tầm
thường, nuôi để lâu lâu có việc thì nhờ cậy, nhưng cũng đãi ngộ và trọng thị. Thực
khách nhà Mạnh Thường quân gồm ba bậc, có hạng ăn cơm rau, hạng bữa ăn có thịt
cá và hạng được cấp xe. Ngày nọ có anh chàng Phùng Huyên đến xin làm thực khách.
Mạnh Thường quân hỏi “Khách có tài năng gì không ?”, đáp “Không có gì cả!”, chủ
bảo “được” và nhận cho làm thực khách hạng…cơm rau! Một cuộc phỏng vấn nhanh
gọn và thẳng thắn mà nói lên được bản chất của cả đôi bên. Kẻ ăn người ở trong
nhà không mấy trân trọng những“bậc”cơm này, nhưng Phùng Huyên không lấy thế làm
đau. Được ít lâu, cả nhà nghe tiếng Phùng Huyên gõ vào thanh kiếm hát “Kiếm
dài ơi, về đi thôi! Ăn không có cá!”. Nghe gia nhân nói lại, Mạnh Thường quân
bảo “Nâng cho ông ta một bậc”. Thế là từ đấy bữa cơm có chất lượng hơn. Được ít
lâu, người trong nhà lại nghe tiếng vỗ kiếm và hát “Kiếm dài ơi, về đi thôi!
Đi không có xe”. Chủ lại bảo “Đánh xe cho ông ta!”. Vậy là Phùng Huyên ngồi
lên xe lại chơi nhà bạn bè, nói “Mạnh Thường quân đãi tôi vào bậc khách.” Được
lên đời như thế tưởng mọi sự đã yên - với người khác thì có thể như thế - nhưng
buổi tối nọ, trong nhà Mạnh Thường quân lại vẳng lên tiếng vỗ kiếm và hát “Kiếm
dài ơi,về đi thôi! Không có gì gửi về nhà!”. Bọn gia nhân cực ghét cái con
người lòng tham không đáy, chẳng ai hiểu những diễn biến trong lòng “kiếm dài
ơi”, chỉ cho là nhân dục vô nhai. Nghe hát, Mạnh Thường quân hỏi “Ông ta còn
người thân không?”, “Hình như còn mẹ già”- gia nhân đáp. Bảo“Cung cấp cho mẹ
ông ta, không để thiếu thốn”. Đám gia nhân y lời, từ đấy “kiếm dài” im bặt.
Một hôm Mạnh
Thường quân nhìn vào sổ nợ, biết dân đất Tiết –một nước nhỏ bị Tề diệt, vua Tề
tặng Mạnh Thường quân làm phong ấp (nay thuộc tỉnh Sơn Đông) – còn nợ mình
nhiều , thuộc lọai nợ xấu khó đòi nhưng nhất thiết chỉ dãn mà không cho xóa. Bèn
hỏi các thực khách: “Vị nào có thể vì Văn đi thu nợ đất Tiết không?”. Thực
khách im lặng, chỉ Phùng Huyên xin đi. Chuẩn bị hành trang xong, chở đầy một xe
ngựa những trái khóan, khế ước, khi từ biệt hỏi :“Nợ thu hết rồi, tôi mua gì
mang về ?” Mạnh Thường quân đáp “Tiên sinh coi nhà này còn thiếu thứ gì thì mua
về thứ đó”. Sau mấy ngày gian nan vất vả, tới đất Tiết, Phùng Huyên sai gọi dân
đến, ai thiếu nợ bao nhiêu đều đối chiếu giấy tờ gọi ra đủ cả. Xong đứng dậy,
thác lời Mạnh Thường quân cho xóa hết nợ. Nói xong cho đốt hết giấy nợ rồi lên
xe về. Dân tung hô vạn tuế vang cả một góc trời.
Phùng Huyên về, Mạnh
Thường quân thấy mặt tươi rói lấy làm lạ, hỏi: “Sao về nhanh thế? Nợ thu hết
không?”. Đáp “Thu không thiếu một đồng”, lại hỏi “Mua thứ gì về ?”. Phùng Huyên
thưa : “Ngài bảo nhà thiếu thứ gì thì mua thứ ấy. Nhà ngài bạc vàng châu báu,
mỹ nữ, ngựa xe đầy dẫy, chỉ thiếu có mỗi chữ “nghĩa” nên tôi trộm…tha nợ cho
dân mà mua nó về!”. Buồn và tiếc của nhưng gặp phải anh hâm, vả mình đã lỡ nói,
nên Mạnh Thường quân đành bỏ vào nhà, lòng buồn rười rượi. Hơn nửa năm sau, vua
Tề Tuyên vương đuổi Mạnh Thường quân về đất Tiết, có ý trừ khử. Chưa về tới nơi
đã thấy người đất Tiết dắt díu nhau đi đón xa một ngày đường, lời hô như sấm dậy,
nguyện một lòng đi theo. Trong cảnh sa cơ thất thế, thấy dân như vậy, Mạnh
Thường quân bảo với Phùng Huyên: “Tiên sinh mua “nghĩa” đến hôm nay Văn mới
được thấy.!”. Nhờ vậy mở rộng được đất đai làm tướng quốc mấy chục năm cũng là
nhờ “kiếm dài ơi” khéo mua cho mình được thứ hàng còn thiếu! Mua được cái mình
thiếu, bán được cái mình dư chẳng là Mạnh Thường quân vừa được xóa nghèo để
phát tài lên đó sao?
