<html>

<head>
<meta http-equiv=Content-Type content="text/html; charset=unicode">
<meta name=Generator content="Microsoft Word 12 (filtered)">
<title> </title>

<style>
<!--
 /* Font Definitions */
 @font-face
	{font-family:"Cambria Math";
	panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4;}
 /* Style Definitions */
 p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal
	{margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
h1
	{mso-style-link:"Heading 1 Char";
	margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	page-break-after:avoid;
	font-size:14.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";
	font-weight:bold;}
h2
	{mso-style-link:"Heading 2 Char";
	margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	text-align:justify;
	page-break-after:avoid;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";
	font-weight:bold;}
h3
	{mso-style-link:"Heading 3 Char";
	margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	page-break-after:avoid;
	font-size:14.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";
	color:blue;
	font-weight:bold;}
p.MsoBodyText, li.MsoBodyText, div.MsoBodyText
	{mso-style-link:"Body Text Char";
	margin:0in;
	margin-bottom:.0001pt;
	text-align:justify;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p
	{margin-right:0in;
	margin-left:0in;
	font-size:12.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
p.msochpdefault, li.msochpdefault, div.msochpdefault
	{mso-style-name:msochpdefault;
	margin-right:0in;
	margin-left:0in;
	font-size:10.0pt;
	font-family:"Times New Roman","serif";}
span.Heading1Char
	{mso-style-name:"Heading 1 Char";
	mso-style-link:"Heading 1";
	font-weight:bold;}
span.Heading2Char
	{mso-style-name:"Heading 2 Char";
	mso-style-link:"Heading 2";
	font-weight:bold;}
span.Heading3Char
	{mso-style-name:"Heading 3 Char";
	mso-style-link:"Heading 3";
	color:blue;
	font-weight:bold;}
span.BodyTextChar
	{mso-style-name:"Body Text Char";
	mso-style-link:"Body Text";}
.MsoChpDefault
	{font-size:10.0pt;}
@page Section1
	{size:8.5in 11.0in;
	margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in;}
div.Section1
	{page:Section1;}
-->
</style>

<!-- copy part 1 replace </head> and <body> by: -->

<meta http-equiv="page-enter" content="revealtrans(duration=2, transition=3)">
<STYLE TYPE="text/css">
	a:link { color: blue; text-decoration: none }
	a:active { color: red; text-decoration: none }
	a:visited { color: blue; text-decoration: none }
	a:hover { color: #FF0000 ; text-decoration: underline }
</STYLE> 
</head>


<BODY  bgColor="#fffacd"   leftMargin=0 
	background="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/dragonbg2.jpg" topMargin=0 onload=startBanner() 
 		bgproperties="fixed" align="center" >
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 border=0 width=100% >
 <tr>
  <td width="100%">
   <table  vAlign=center align=center border=3 >
    <tr vAlign=center>  <!--- **** 100% window --->
  	<td vAlign=top width = 950>
   	  <table background="" bgColor="#fffacd">
    	   <tr>
	    <td>
            <TABLE border="4" cellSpacing=5 borderColorDark=#253431 
                        cellPadding=0 width="100%" cellspacing="0" cellpadding="0" >
   <!--- **** main body --->
		 <tr>  <!-- Title --->
          	   <td background="http://thatsonchaudoc.com/mucluctitle/TgTp_title.jpg" width = "70%" height=135>
            	<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 border=0>
              	  <tr>
                		
                		<TD vAlign=left>
                         
				<img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/bird6.gif" width ="90" height ="70"  alt=""> 

		    		</TD>

                		<TD vAlign=right>
                         <span style="position:relative; left:700px"> 
				<img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/NguaPhiDuongXa.gif" width ="90" height ="70"  alt=""> 

		    		</TD>
              	  </TR>

           		</TABLE>
		    </td>
		  </tr>  <!-- end Title --->
		  <tr >   <!--- Menu Bar --->
		    <td align="center" >
			<table border="0" height ="30" cellspacing="0" cellpadding="0"  background="" >
				<tr>
		  		  <td align="center">
				    <p>
					<b><font  face="Times New Roman" size=2  color="black">	
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/index.html","","menubar=no">
						<span style="text-decoration: none">Trang Chính</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hopthu.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Hộp Thư </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/truyenngan2.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Truyện Thật Ngắn</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/truyenngan.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Truyện Ngắn</a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/tho.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Thơ </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hoiky.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Bút Ký </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/gopnhat.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Góp Nhặt </a>					
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/xuan.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Trang Xuân</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/hinhanh.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Hình Ảnh</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/suckhoegiadinh.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">SK và Gia Đình</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TruyenCuoi.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none">Vui Cười</a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TinVui.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Tin Vui </a>
						&nbsp;&nbsp;
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/PhanUu.html","","menubar=no"> 
						<span style="text-decoration: none"> Phân Ưu </a>
						&nbsp;&nbsp; 
					<br>
					<a href="http://thatsonchaudoc.com/TacGiaTacPham.html">  
						<span style="text-decoration: none"> Tác Giả và Tác Phẩm </a>
						&nbsp;&nbsp;
				<!--	<a href="http://thatsonchaudoc.com/banviet2/LuongThuTrung/LTT_listing.html">  
						<span style="text-decoration: none"> Cùng Tác Giả</font></a>
						&nbsp;&nbsp; -->

					</font></b> 
	
	
				    </p>
		  		  </td>
				</tr>
     			    </table>	
	    	        </td>
       	     </tr>  <!--- End Menu Bar --->
		  <tr >   <!--- Start Body --->

		    <td align="center" >
			  <TABLE border="4" cellSpacing=5 borderColorDark=#253431 
                        		cellPadding=0  borderColorLight=#6b948a cellspacing="0" cellpadding="0" bgColor="white"    background=""  >
				<tr>
				 <td>
<blockquote>


<div class=Section1>

<p class=MsoNormal>&nbsp;</p>

<h1><span style='font-size:18.0pt'>Hà Nguyên Dũng, Lấy Thơ Gói Xác</span></h1>

<h3><span style='color:windowtext'>Hà Khánh Quân</span></h3>

<p class=MsoNormal><b><span style='font-size:14.0pt'>&nbsp;</span></b></p>

<p class=MsoNormal><b><span style='font-size:14.0pt'>&nbsp;</span></b></p>

<p class=MsoNormal style='margin-left:1.0in'><i>Cửa Đợi Sông Hoài, sông vẫn chảy</i></p>

<p class=MsoNormal style='margin-left:1.0in'><i>Quê Tình người gói vác sau lưng</i></p>

<p class=MsoNormal style='margin-left:1.0in'><i>Hột Muối Bỏ Sông không hoá biển</i></p>

<p class=MsoNormal style='margin-left:1.0in'><i>tâm nhập hồn thơ đi tứ tung</i></p>

<p class=MsoNormal style='margin-left:2.5in'><span style='font-size:10.0pt'> (H
K Q)</span></p>

<p class=MsoNormal><img width=141 height=192
src="TGTP_HaNguyenDungLayThoGoiXac_files/image001.jpg" align=left hspace=12
alt=hnguyendung></p>

<p class=MsoBodyText>          Mỗi một cá nhân, dù trong thành phần xã hội nào,
đa số cũng có những chuyến ra đi, dừng lại rồi trở về. Cuộc mưu sinh là một
dòng chảy tự nhiên. Những người sinh hoạt văn học nghệ thuật, hình như có phần
sinh động hơn, trong những chuyển dịch theo cuộc sống. Điều đáng quí ở họ, là
sự trải lòng theo những bước chân thăng trầm của mình. Những lần ra đi bất luận
dài, ngắn tính theo không gian, thời gian, đều trở thành những chuyến giang hồ
thú vị, nếu chúng ta biết ươm trên bước đường những kỷ niệm buồn vui. Kỷ niệm
không hình dạng, không màu sắc. Nhưng có cội rễ tiềm ẩn, và có sức sống mãnh
liệt, trong tim người gieo trồng. Sự hiện diện của kỷ niệm, thường được bắt gặp
rõ nét trong âm nhạc và văn chương. Thi ca có lợi thế bởi tính chất cô đọng,
nên kỷ niệm thường trở nên trong sáng, thân thiết. Đọc thơ Hà Nguyên Dũng, là
cơ hội có thể gặp lại những kỷ niệm của mình. Hơn thế nữa, có thể vay mượn kỷ
niệm của nhà thơ, để hình dung, để nhìn ra một địa danh, một hoàn cảnh mình
chưa được mục kích, trải nghiệm.</p>

<p class=MsoBodyText>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Hà Nguyên Dũng, người
Quảng Nam, tên ông là Nguyễn Dũng, được sinh ra năm 1946, tại Hà Mật. Đơn vị
hành chánh cấp xã này, còn được gọi, hoặc nằm trong con đất mang cái tên mộc mạc
Gò Nổi, thuộc huyện Điện Bàn. Một huyện gồm mười chín xã và thị trấn Vĩnh Điện.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'> </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Trước đây, tôi từng có
ý nghĩ lệch lạc về bút hiệu của tác giả Quê Tình (1992), Hột Muối Bỏ Sông
(1996), Cửa-Đợi-Sông-Hoài (2002). Tôi cho rằng Hà Nguyên Dũng là sự ăn theo một
nhà thơ, đi trước anh mấy năm: Hà Nguyên Thạch. Không phải để sửa sai, nhưng
tôi hy vọng lần này tiên đoán của mình chính xác:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Nhà thơ đã dùng chữ đầu
của địa danh mình sinh ra, để làm một cái họ mới. Tiếp theo, bỏ bớt dấu ngã
trong họ chính, biến Nguyễn thành Nguyên. Sau cùng, trân trọng giữ lại tên cha
mẹ đặt. Hà Nguyên Dũng thành hình thật đơn giản và nồng nàn ý nghĩa, nếu ta suy
diễn, không cần thi vị hóa: Tác giả là người giàu lòng yêu quê hương, yêu nơi
mình đã được sinh ra, được trưởng thành. Tâm nguyện của anh không vượt quá khả
năng thiên phú. Anh đã tạo được một dòng thơ, biết hít thở cùng sông núi. Anh
đã thành công. Tôi tin rằng, với cuộc sống chật vật thường trực, Hà Nguyên Dũng
đã rất nhiều lúc tự mỉm cười, mãn nguyện. Anh có nhiều bạn đọc. Có nhiều kẻ ái
mộ. Làm sao không sung sướng, thú vị, khi có người đọc lên, nhìn ngắm bút hiệu
của mình. Một bút hiệu, trong đó có một nửa cái địa danh mình trân quí nhất: Hà
Mật. Cuộc hôn phối tên gọi không rõ nét như Phạm Cây Trâm, Tràm Cà Mâu, Miên Du
Đà Lạt... nhưng rồi mọi người sẽ biết khi tìm hiểu về tác giả.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Như bén ý từ những dòng
đầu, thơ Hà Nguyên Dũng là kho cất giữ kỷ niệm, trong cả cuộc đời bênh bồng, mà
không mấy giang hồ của anh. Trong tập thơ đầu tay, Quê Tình, sau mười năm tha
phương, Hà Nguyên Dũng trở lại quê nhà, với một tâm hồn không đậu được những nụ
cười bình thường, vốn có từ những người hồi hương. Ngoại cảnh và nội tâm, bắt
tay nhau dìm nhà thơ trong cõi buồn chán cùng cực. Nỗi hiu quạnh, lạnh lẽo,
không đến từ một cơn gió. Chiếc bóng của người về, phản chiếu trên dòng sông,
chợt chao động, vì chính cái thở dài, thầm lặng dội ngược vào lòng. Từ đó, người
con của sông, ruộng chỉ tìm thấy những nghi vấn đầy bi quan. Bằng hữu, người
tình đến cả thực vật, tĩnh vật, cũng mang sắc thái chán chường, ảm đạm. Bài thơ
bảy chữ, gồm năm khổ, đều đẹp ở kỹ thuật và ngôn từ. Hình ảnh mang trách nhiệm
nói lên tâm trạng, thật thích hợp, trọn vẹn. Bạn dễ dàng nhận ra điều này,
không cần tôi phải ba hoa:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>Qua đò một chuyến đi
mười năm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nay mới đáo về quê
cũ thăm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          gió tạnh, lòng rung
làm động bóng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bèn hỏi, thân mười
năm trước chăng ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mười năm trở lại đâu
tìm ra</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bạn xưa như những
đám mây xa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em xưa chẳng khác vầng
trăng mấy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lặn-mọc-khuyết-tròn
khuất cõi ta</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mười năm trở lại ra
sông ngồi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          trông đò ngang lại
ngắm đò xuôi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đò về mấy chuyến
khoang đầy gió</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đành bụm nước sông
mà thấm môi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mười năm trở lại nom
thấy bóng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          trong lòng giếng cổ
một mình ta</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhặt viên sỏi bể ta
toan ném</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cành khế rùng mình
chiếc lá sa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mười năm trở lại buồn
như khói</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngun ngút trong lòng
mí mắt cay</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thương đất quê nhà
pha cát sỏi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hạt cơm phải cõng
lát khoai dày !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                <span
style='font-size:10.0pt'>(Mười Năm Trở Lại – Quê Tình, trang 23 &amp;24)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Trở về là để ra đi, gần
như cái nghiệp thực thi bình thường. Đối với con dân của vùng đất Hà Mật, cái
nghiệp này được minh chứng một cách cụ thể. Ngoài cái lạc hậu, nghèo nàn, mẫu số
chung của hầu hết nông thôn Quảng Nam, thời chiến tranh. Sự hiện diện chờn vờn,
của hai thể chế chính trị đối nghịch sống chết, trên cùng một vùng đất, cũng
góp phần tích cực, đẩy tuổi thanh xuân xa dần cái nôi họ được sinh ra. Và vì
không thể chối bỏ nơi chôn nhau cắt rốn, sự đi đi về về, được xem như là một
phương thức, được nhiều người áp dụng. Nhà thơ Hà Nguyên Dũng cũng chọn giải
pháp này. Một trong nhiều chuyến thăm nhà khác, nhà thơ đã hội ngộ với bến đò
Hà Mật. Cái bến đò được coi như là cửa ngõ, cổng vào vạt đất đỡ đầu của anh. Dĩ
nhiên thơ đã được dùng đến, để giải tỏa những xúc cảm, những suy tưởng của người
làm thơ, trong giây phút vừa hội ngộ vừa chia tay.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Nhờ kỹ thuật vững vàng,
những hình ảnh trưng dụng khá cũ, trong bài Qua Đò Hà Mật, được cứu thoát sự
nhàm chán. Đồng thời, cũng giúp hơi thơ thở trọn vẹn cái không khí xót xa, mà
tác giả muốn đạt đến:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>Hăm lăm năm trước bến
sông này</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          khách xuống đò lên
đường gió bụi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mang mái rạ, dòng
sông, dáng núi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ý chí tang bồng, đi
viễn phương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bao nhiêu sóng gió,
bao đoạn trường</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          xoi lỡ chân đời cây
bậc rễ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thân nghiêng nghiêng
ngã vào bóng xế</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lá tóc sâu quăn, đã
bạc lòng ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đời như sông khúc rộng,
khúc nông</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lòng người lớn ròng
như nước</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta – Lưu, Nguyễn , lỡ
đường thắp đuốc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lơ quơ soi tìm lại
đường trần</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngày ta đi lửa cháy
trong thân</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngày trở lại bụi tro
than đóng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          có phải bờ lau tân
khách vọng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nước sông Hà như Dịch
thủy trôi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đò dọc đò ngang hút
bóng rồi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          có tiếng dế trong hồn
ra rả </i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          con chim về rúc
trong vòm lá </i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta rúc đâu đây, đêm
mịt mù</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngọn đen dầu tỏa
bóng phù du</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chén rượu lạt, không
hâm lòng nổi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngoài sóng gió tung
trời, mưa xối</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          rừng quê cây ngả rã
riêng lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta lại đi trên nỗi
thương mong</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          không biết được
phương nào ta tới</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          quanh đời ta trăm
con sóng dội</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hai nhánh tay không
chống nổi lòng !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                     
<span style='font-size:10.0pt'>(Qua Đò Hà Mật – Quê Tình, 11,12, 13)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Có thể lượm ra từ bài
thơ trên những từ đẹp, thích hợp: <i>lá tóc, lơ quơ, rã riêng lòng</i>. Những
câu thơ hay: <i>xoi lỡ chân đời chân bật rễ - lá tóc sâu quăn đã bạc lòng -
chén rượu lạt không hâm lòng nổi - quanh đời ta trăm con sóng dội</i>. Và những
liên tưởng rất thơ: <i>có tiếng dế trong hồn ra rả / con chim về rúc trong vòm
lá /  ta rúc đâu đây, đêm mịt mù.</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Bài kế tiếp trong cùng
tập Quê Tình, Hà Nguyên Dũng đã ví sự ra đi của anh như một dòng sông. Tác giả
không giấu những điểm đến trong ước mơ của mình: “...<i> từ làng quê tôi mơ ước
những phương trời / đất ngọt phù sa, trời thơm nắng mật, nơi bóng đàn chim bay
mát đất...Ngày tôi đi mơ ước no lòng.....</i>” Sự chân thật này, có thể đánh
rơi một phần nào cốt cách của người lãng tử. Rất may, Hà Nguyên Dũng đã diễn tả
tâm trạng của những người trong cuộc, cũng như ngoại cảnh nơi diễn ra cuộc chia
ly thật tuyệt vời:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... em gánh nước về
sững người, khựng lại</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đôi thùng chao, nước
sánh, lòng rưng rưng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em vịn cây đòn gánh
ngó mông lung</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chân tôi bước đầm đầm
qua ngõ vắng...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          “khi tôi nhổ tôi ra
khỏi chốn chôn nhau</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhổ vụng trộm làm đứt
chùm rễ cái</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nên tôi bây giờ lòng
sầu héo mãi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          dẫu quê người đất ngọt
trời thơm”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                
<span style='font-size:10.0pt'>(Đi, Cũng Như Sông – Quê Tình, 14, 15)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><span style='font-size:10.0pt'>&nbsp;</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Tôi chợt hình dung được
sự gật gù thú vị của Hà Nguyên Dũng khi anh hạ tay viết lên được động từ <i>nhổ</i>
một cách thích hợp, ngon lành đến vậy. Và động tác này được đi liền với một trạng
thái lo sợ không đâu, thật dễ thương: <i>nhổ vụng trộm</i>. Bốn chữ làm <i>đứt
chùm rễ cái </i>cũng là một hình ảnh xuất thần, giàu thơ, không dễ được nhiều lần
bắt gặp. Hà Nguyên Dũng vừa bụng với chính mình là đúng thôi. Cái hạnh phúc của
người làm thơ, tuyệt đỉnh ở điểm này.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Với ba mươi sáu đứa
con, được khai sinh bằng những tên gọi khá đẹp, Hà Nguyên Dũng, đã “đăng ký”
cùng nhà xuất bản Văn Nghệ để xin “hộ khẩu” cho gia-đình-thơ thứ nhất của anh.
Quê Tình là tên chung của tổ ấm, không dành riêng cho thành viên ngũ ngôn, lục
bát, hay thất ngôn... nào. Tổng thể của nội dung, cũng quây quần bên gốc tình
dành cho con đất, con người, vốn cùng màu da với tác giả. Dĩ nhiên, hồn đất Hà
Mật là nguồn cội cho dòng thơ quê hương Hà Nguyên Dũng. Với những nơi lưu cư, tạm
dung hoặc tình cờ dừng chân, anh chàng người thơ đất Quảng Nam cũng không thiếu những lãng mạn, bay bướm. Cụ thể, với Đà Lạt, anh đi dạo ngắm hoa, và
ngộ ra thơ:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... chân ta bước ngập
ngừng qua mấy nẻo</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           hồn ta bay mắt lượn
sa đà</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           vì trong sắc màu
lên tiếng réo</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           hồn hoa còn thoang
thoảng hương xa...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                
<span style='font-size:10.0pt'>(Nghĩ Từ Đà Lạt, Quê Tình, 86)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>           <i>“... Đà Lạt buồn
như nỗi tình xa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           buồn lây sang những
sắc hoa, và</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           những vòng tay khép
đan che ngực</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           sợ lỗi nhịp tình, sợ
vắng xa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           Đà Lạt mặt trời như
bóng trăng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           mắt em sầu đẹp và
mơ màng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           ngày tôi trở gót
chân du lãng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           em ngó, lòng như muốn
quá giang”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                           
<span style='font-size:10.0pt'>(Đà Lạt, Quê Tình, 58)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Hoặc với một cuộc tình
có thật lẫn không thật ở Lộc Ninh:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... Giang khách tìm
một quán rượu quen</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhấp nhá vài chung
cho ấm dạ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nữ quán nhìn ta ngờ
ngợ quá</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đâu ngờ hai tóc đã
lên sương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hơn mười năm giấu
kín nỗi lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đành làm khách qua
đò vô thủy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ai biết được tận
trong cốt tủy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhưng nhức đau hoài
một vết thương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nằm một đêm chưa ấm
vạt giường</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          khách trở gót trời
chưa sáng hẳn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nếu quả nghiệp giang
hồ còn nặng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thì thôi, xin khách
cứ ra roi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          khách đi không hẹn lấy
một lời</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chẳng biết rẻo trời
nào khách ở</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Lộc Ninh có còn là nỗi
nhớ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          trong lòng giang
khách nữa hay không !”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                     
<span style='font-size:10.0pt'>(Ngày Trở Lại Lộc Ninh – Quê Tình, trang 60-65)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Và với Ngày Trở Lại Biên
Hòa :</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>“ những ngọn roi
thương nhớ quật quật đau lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         buộc ngươi phải vòng
về phương mộng lỡ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta đâu hay ngươi buồn,
ta cầm muỗng gõ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hát vu vơ và ngó vu
vơ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hai mươi năm về thành
cũ gió bồi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ngươi ngậm ngải tìm
trầm trưa phố nắng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         một cái sẩy tay, một
đời hụt hẫng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ngậm ngải mà đi về
phía quê người”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                         
(NTLBH – Quê Tình , 66-67)</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>        Quê Tình đã được mở ra bằng
bến đò Hà Mật, và cũng được khép lại, bởi chính vạt đất cưu mang bến đò này.
Thi phẩm chấm dứt với sự về thăm của nhà thơ. Một dừng tay có vẻ có hậu, tuy
không là một điều cần có trong thi ca. Chúng ta thử nghe nhà thơ dàn trải tâm sự
mình ra sao, trong ngày trùng phùng chớp nhoáng cùng quê hương:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>Hăm mấy năm chu du bốn
phương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hơn đám mây trời
phiêu lãng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         tiện ngõ ta về thăm cố
quán</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         đám trẻ thấy ta, ngó
- xầm xì</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         sực nhơ ngày ta xuống
đò đi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         tuổi xấp xỉ bằng đàn
trẻ đó</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hăm mấy năm đầu mưa đầu
gió</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         nay về cố quán biển
dâu thay</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         </i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         từ lùm tre chim hoảng
hốt bay</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         như cũng sợ con người
lạ lẫm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         vai đãy, áo quần mưa
nắng đậm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         đầu trần tóc cỏ cháy
xơ rơ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         mẹ ta, đôi mắt đèn dầu
mờ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         soi sát mặt thằng con
yêu dấu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta ra sông rửa khoai
lang nấu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         tiệc quê biệt đãi đứa
con quê</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ngôi nhà xiêu không
bóng cây che</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         nắng nóng nhiễu và
mưa rỉ rả</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         vồng khoai không kịp
đâm đọt lá</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         cọng tong teo như cọng
kẽm gai</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         mặt trời sa bóng
nhoài – dài</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ai đội củi đường xa
lúi chúi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         nén bó củi mừng mừng
tủi tủi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         người đi, người ở bàn
tay không...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta vội vàng xuống bến
xuôi sông</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         chiều hối, gió đưa
con sóng giục</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         lòng sông và lòng ta
lềnh đục</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         một nỗi buồn đau kẻ bỏ
nguồn !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                
(Ngày Về Hà Mật, Quê Tình, 97-99)</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Nếu dựa theo lời thơ, ta
không tìm thấy được bao nhiêu tâm sự của nhân vật chính. Người làm thơ đã khéo
léo vịn vào những cảnh vật anh nêu lên, để thở vào đó những xót xa của mình.
Hình ảnh ngoại cảnh là yếu điểm chính, từ đó hình dung ra nhân vật. Ngay người
mẹ được nhắc tới cũng trở thành một ngoại cảnh, dù có biểu thị tình cảm bằng việc
<i>soi sát mặt đứa con</i>. Bài thơ trở thành một họa phẩm. Được hoàn thành bởi
chất liệu, lấy ngay từ cuộc sống mộc mạc nông thôn. Một nông thôn nghèo đói vì
chiến tranh, không có nổi một bóng cây, đủ để che mát một mái rạ nhỏ. <i>Nắng
nhiễu nóng, mưa rỉ rả</i> làm cùn mòn cả cỏ cây. Khoai sắn tong teo, gầy khô
như một <i>cọng kẽm gai</i>. Thân xác con người từ đó, có thể suy ra.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Hà Nguyên Dũng một lần nữa
chứng tỏ khả năng chọn chữ, và sắp xếp ngôn từ. Thật không thể không thấy: hoạt
cảnh một đám trẻ em <i>xầm xì,</i> vì sự xuất hiện của một người thân đã lạ. Rồi
đến những con chim thân thiết một thời, cũng chẳng đánh hơi ra được, sự thân
tình đã có. Rất may, vẫn còn cái <i>mừng mừng tủi tủi</i> đến hốt hoảng trong
giây lát. Tưởng cũng cần nên biết, thời gian của một cuộc thăm nhà, dù nhiều
năm xa cách, thời bấy giờ, vẫn không mấy khi được kéo dài qua đêm. Đây cũng là
nguyên do, ta thấy được những chữ dùng của nhà thơ thật chính xác <i>“ta <b>vội
vàng</b> xuống bến xuôi sông / <b>chiều hối</b>, gió đưa <b>con sóng giục</b>”</i>.
Cuối cùng mới lóe lên tâm sự người con của Quê Tình :</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>lòng sông và lòng ta
lềnh đục</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         một nỗi buồn đau kẻ bỏ
nguồn !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoBodyText>          Giản dị chỉ có thế mà chua xót biết bao nhiêu.
Hơi thơ của Hà Nguyên Dũng quả thật quá buồn, rất gần với ta thán, có lẽ vì vậy
anh thường sử dụng dấu chấn than cho kết thúc một bài thơ.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Quê Tình, ngoài những
bài thơ ẩm nước mắt dành cho quê hương, Hà Nguyên Dũng cũng không thiếu những
ngọn chữ dành cho tình lứa đôi. Có điều thơ tình của anh cũng là một cõi bi
quan không biên giới:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>“... em chẻ đường
ngôi cầm lọn tóc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         tóc khô như thể đã
khô lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta đi như một con đò
dọc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         thuận gió lòng căng
chẻ sóng dong</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i> </i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta có trong ta một bến
vắng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         còn nghe sóng mắt của
em chao</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta ngồi vò võ bên trời
lặng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         nghe tiếng chân ai lội
cắm sào...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                            
<span style='font-size:10.0pt'>(Hụt Hẫng, Quê Tình, 44-46)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>“Buổi ta đi em đứng ở
bên lề</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         đôi mắt chiếu sáng
dài theo quốc lộ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta quay lại thấy em
như cột số</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         dựng chênh vênh trên
dốc khúc quanh đường</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta đã đi và đã đến
ngàn phương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         không nhớ được em là
cây số mấy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         chỉ mang máng trên đường
xuôi ngược ấy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         cây-số-em thoáng hiện
vụt qua lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         xa Ngọc Hà ta có nhớ
buồn không</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ta chẳng bết bởi lòng
ta lắm nỗi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         một thoáng em mỏng mảnh
như làn khói</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         dựng âm thầm trong buổi
chiều khô</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         em thấy ta như thấy
chiếc xe đò</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hành khách xuống lên
đứng ngồi lố nhố</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         em vẫn biết trong ta
không còn chỗ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         nên đắn đo không dám
quá giang lòng”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                  
<span style='font-size:10.0pt'>(Khi Xa Ngọc Hà, Quê Tình 49-50)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Ví von, kiểu cọ thường
hay làm phiền lòng bạn đọc, nhất là khi nghiêng mắt vào những văn bản được gọi
“đọc thơ”. Cũng may, bài viết này cũng như nhiều bài đã viết khác của tôi, chỉ
mang tính cách ăn theo một tác giả, tùy hứng mà vui chơi, không có cả một bố cục,
một lối viết chính qui nào làm khuôn mẫu. Bạn đọc nếu đồng tình và dư giờ chút
đỉnh mời đọc chơi. Những bài viết thuộc dạng vô thưởng vô phạt này, không dự phần
vào chữ nghĩa cao cả của văn chương. Cùng lắm nó chỉ dành cho người viết và người
được viết, đọc lại một số thơ, cả hai cùng yêu thích. Người viết không có trình
độ cần thiết của một nhà phê bình, nên ở đây không dựa vào những ý kiến thông
thái của bất cứ ai làm thước đo để so sánh thơ đang đọc. Dẫu sao, cũng để sẵn một
lời xin lỗi ở đây, cho những ai vừa đọc vừa  chửi thề.  </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoBodyText>           Tôi không gọi ngôi nhà thơ, mà nhìn nhận
gia-đình-thơ, bởi vì có ngôi nhà chưa chắc có gia đình. Nhưng có gia đình,
thường không thể không có ngôi nhà. Gia-đình-thơ thứ hai của Hà Nguyên Dũng,
tôi đang ghé thăm có tên gọi Hột Muối Bỏ Sông. </p>

<p class=MsoBodyText>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Điều trước tiên, không
thể không ngẫm nghĩ về cái tên tác phẩm. Có thể Hà Nguyên Dũng cho rằng: thơ
anh có đầy đủ tính chất nồng mặn của hột muối. Một tinh thể đầu thai từ nước biển,
cần thiết cho con người. Và có lẽ, anh cũng đã hình dung thi ca là một dòng
sông. Hột muối bỏ sông, sông không thể có vị mặn, nhưng hột muối ắt bị hòa tan.
Sự khiêm nhường được nhìn thấy ở đây. Nhưng không hẳn như vậy. Ông bà ta hình
như đã có nói <i>“đem muối bỏ biển”</i> để phê phán một việc làm vô ích. Muối-Thơ
của Hà Nguyên Dũng không bỏ biển mà bỏ sông, hẳn nhiên ít nhiều cũng có niềm
kiêu hãnh. Muối-Thơ của Hà Nguyên Dũng vóc dáng như thế nào ? Giá trị căn bản
ra sao ? Câu trả lời, quyền thẩm định, tùy theo từng bạn đọc. Ở đây, tôi chỉ
xin trích dẫn những gì mình thích, nếu hứng, sẽ tán tào lao đôi dòng, gọi là cảm
ơn tác giả.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Bàn tay, bã vai, Hà
Nguyên Dũng đã níu kéo, vịn vào để làm thơ, trong thi phẩm này, vẫn còn là những
con đất, những địa danh. Nhớ về một “Mùa Hè Đỏ Lửa”, một chiến công của VNCH,
ngày 16 tháng 9 năm 1962, dựng cờ trên cổ thành Quảng Trị, tác giả đã rất khéo
léo, trưng ra những dòng thơ chung chung, cho cả hai phe tham chiến. Nhà xuất bản
Trẻ, đơn vị chịu trách nhiệm xuất bản thi phẩm, không thể cắt bỏ. Chỉ tiếc bài
thơ, có thể có nhiều người chỉ đọc lướt qua:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i> “Chỗ ở về chưa quen
lối</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tên người còn lạ miệng
môi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Quảng Trị mùa hè lửa
nổi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thịt xương cháy khét
ngộp đời !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Anh đi trên đầu bom
nổ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          anh đi trên những
xác người</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cuộc sống chi mà cơ
khổ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Chúa ơi ! Phật ơi !
Em ơi !...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                               
<span style='font-size:10.0pt'>(Ở Quảng Trị, HMBS 14-15)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Năm 1981, tác giả có dịp
trôi giạt đến Mỹ Lợi, Tiền Giang, để viết được những dòng ấm áp, xinh xắn hơn:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>      </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>Mỹ Lợi ! đất ma
không bén mảng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cây suy dinh dưỡng,
tiếng chim khàn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thoáng thấy bọn ta về
dựng lán</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bên dòng kênh đục
đĩa hân hoan !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          có đứa vô lo nằm đã
ngáy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hiếm khi ta thấy giấc
mơ hiền</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          phải chi có tiếng gà
thôn gáy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          để thấy đời không đến
nỗi quên !...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                          
<span style='font-size:10.0pt'>(Mỹ Lợi, HMBS 23-25)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Đọc lướt qua những dòng
thơ từ quê hương mà có của Hà Nguyên Dũng, tôi thấy rất rõ một điều. Cái chất
Quảng Nam trong thơ anh thật đậm đà. Đây có thể là điều đương nhiên với riêng
anh. Chính vì thế những bài thơ viết về Vĩnh Điện, Quảng Nam, Hội An... của anh đọc thật xứng với những cái rung đùi, gật gù, mà không cần hớp một
ngụm trà hay tu một hớp rượu. Có thể tôi chủ quan vì tình đồng hương chăng ? Mời
bạn đọc thử bài Vĩnh Điện, nếu bạn đã từng ghé nơi này, xem bài thơ của Hà
Nguyên Dũng đã đạt chưa ? Tôi nhân danh cháu ngoại của Vĩnh Điện cảm ơn bạn và
nhà thơ.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“Vĩnh Điện, tôi về ngày
cuối năm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mùa đông buồn như một
đám tang</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          khéo co cho mấy lòng
vẫn lạnh</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nỗi xót xa quê cứ rỉ
tràn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện bao năm
còn nghèo khô</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện khéo ăn vẫn
không no</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          những ngôi nhà như
người luống tuổi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lọm khọn hai bên vẻ
ngóng chờ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi coi Vĩnh Điện
như người thân</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện ngờ tôi là
tha nhân</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi vịn vai cầu ôn
chuyện cũ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhớ xót xa thuở mẹ tảo
tần</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thuở đó tôi thường
lũn cũn theo</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          gánh trì vai mẹ bước
xiêu xiêu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tay quơ tay níu vào
mưa nắng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mẹ cố trườn qua nỗi
ngặt nghèo</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện như một
bàn tay gầy</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chợ đông không đầy
được nửa ngày</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi ngồi dụi dụi vào
vai mẹ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bóng mẹ hiền thơm tợ
bóng cây</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện có hai đường
ngã ba</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          một ngược lên đụng
núi dội ra</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          một xuôi gặp biển
sóng xô lại</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          quốc lộ chạy qua rước
hết và</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>&nbsp;</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Vĩnh Điện như một
người neo đơn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mũi đông trông thiệt
dễ mũi lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi trong Vĩnh Điện
sao côi cút !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi ngoài Vĩnh Điện
sao bồn chồn ? !”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                              
<span style='font-size:10.0pt'>(Vĩnh Điện, HMBS, 55-57)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Bên cạnh địa danh, sông,
ao, vườn, ruộng...,  con người và cả những nhân vật lẫy lừng một thời, cũng được
Hà Nguyên Dũng men theo họ mà lượm thơ.  Cũng na ná như Hoàng Lộc, Phan Xuân
Sinh...Hà Nguyên Dũng thường bày tỏ tâm sự u uẩn của mình qua những đối thoại
tưởng tượng. Đây có phải là cơ hội, để nhìn ra cái khí phách của một người làm
thơ chăng ? Dù sao, cả ba nhà thơ đất Quảng, nhờ tài nghệ và trải lòng mình ra
để ươm con chữ, nên những bài của họ đã vượt xa, vượt rất xa thơ của một người,
cũng từng hầu chuyện cùng đức Trần Hưng Đạo. </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Trong Hột Muối Bỏ Sông,
Hà Nguyên Dũng đã vịn vào Nguyễn Trải, Âu Cơ, Thúy Kiều, Sơn Tinh Thủy Tinh,
Tiên Dung, Quan Công, Mỵ Châu, Hạng Vũ, Lã Vọng...để cho chính anh và bạn đọc,
những sáng tác mà tôi tin anh rất ưng ý. Vài đoạn tiêu biểu trong loạt bài nêu
trên:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... ông sống xả
thân, chết chẳng toàn thây</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          do trời cảm tấm lòng
ông trung hậu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          linh, làm Thánh có
nơi nương náu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thân, làm ma đi vất
vưởng tìm đầu !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi sinh trong thời
phố giạt xa châu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thiên hạ đứng núi
này trông núi nọ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi kẹt giữa hai sườn
núi đó</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nào khác chi thân cá
chậu chim lồng !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          từ bờ tre tôi cõng
thân lên đường</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          không biết sẽ trôi
sông lạc chợ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          may thiệt, cuối cùng
tôi hạnh ngộ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Nhà-thơ, tôi xách
bút theo phù</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tiếc, tài sơ, sức mọn,
viết ngòi hư</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          dẫu sống xả lòng
cũng không nên nổi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nay râu tóc úng buồn
đỏ ối</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chưa nên danh còn đợi
đến bao giờ ?!</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          dù nên hư tôi dốc
chí phù thơ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lòng vẫn biết
Nhà-thơ giờ thất tán</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cuộc trăm năm của
tôi gần mãn hạn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          biết đất trời có cảm
tấm lòng tôi ?!</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                        
<span style='font-size:10.0pt'>(thơ Làm Ở chùa Ông, tặng LH, HMBS 90-91)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>tôi quả là một đứa
thất phu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chí múc không đầy vỏ
hến</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          sức cùng lắm ngang bằng
sức kiến</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          không nhắc thân lên
khỏi mặt đời</i></p>

<p class=MsoBodyText>           ...</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>           <i>tôi thiệt không dám
sánh cùng ông</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           nhưng cạn nghĩ thấy
có đôi chỗ giống</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           ông, cùnh Hán tranh
hùng, tôi, cùng đời tranh sống</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>           ông thua thời, tôi
lợ vận: tay không !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>           ...</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                             
<span style='font-size:10.0pt'>(Tâm Sự Cùng Hạng Vũ, HMBS, 101-103)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Với Hột Muối Bỏ Sông,
Hà Nguyên Dũng đã đề tặng khá nhiều người anh quen biết. Tôi nghĩ rằng nội dung
những bài thơ ấy là những dòng kỷ niệm rất đáng trân quí. Nhà thơ Hoàng Lộc chắc
chắn sẽ vui khi đọc:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... ta đứng buồn
như dấu chấm than</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cái bắt tay mạnh như
dâu chấm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          dấu chấm hết nửa đời
lận đận</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nửa đời ngươi toan dựng
nghiệp thơ !</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          giờ ngươi đi như nước
thoát bờ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta còn chảy quẩn
quanh trong nội</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nguồn ngọn đã chia
xa mấy đỗi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mà nghe róc rách mãi
trong lòng...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                  
              <span style='font-size:10.0pt'>(Cuộc Chia Ly, tặng Hoàng Lộc,
HMBS 53-54)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoBodyText>          Thật ra, dù vịn vào một ai, mục đích chính của
tác giả cũng chỉ mong giải bày tâm sự của mình. Những thua thiệt trong cuộc
sống đời thường, tạo ra sự thất chí. Và từ bàn đạp này nỗi bi quan mỗi ngày một
sinh nở. Tôi vẫn hoài nghi những nhà thơ thường nghiện nặng chứng bệnh bi thảm
hóa cuộc sống của mình. Riêng nhà thơ Hà Nguyên Dũng có thật sự quá khó khăn
trong cõi sinh nhai ? khi anh đã có đến ba thi phẩm được ấn hành. Một hạnh
phúc, vượt lên trên nhiều người làm thơ khác. Nhưng trước khi tìm hiểu thêm về
vấn đề này. Chúng ta thử xem qua gia-đình-thơ thứ ba của anh.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Cửa-Đợi-Sông-Hoài, tên
thi phẩm, đúng là một lối chơi chữ, như nhà thơ Thành Tôn nhận xét. Đây vốn là
hai danh từ riêng. Một của dòng sông; sông Hoài tại Hội An. Một của cửa biển; Cửa
Đại cũng thuộc Hội An. Cửa Đại, còn được một số dân địa phương quen gọi là Cửa
Đợi. Với hai tên ghép chung: Cửa-Đợi-Sông-Hoài, những người không phải là con
dân xứ Quảng Nam, đa phần sẽ hiểu một cách đơn giản nhưng thi vị hơn: cánh cửa
luôn luôn đợi chờ dòng sông - <i>Cửa (danh từ), đợi (động từ), sông (danh từ),
Hoài (trạng từ, có nghĩa luôn luôn) –</i> Hình ảnh này nói lên được sự khắc khoải
đợi mong những người con xa xứ (trong đó đương nhiên có Hà Nguyên Dũng) trở về.
Nếu tôi là tác giả, tôi sẽ không thêm vào bốn gạch nối dính liền bốn chữ.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Cửa-Đợi-Sông-Hoài mở ra
với dấu ấn có phần lạc quan. Cây mai là biểu tượng của tác giả  đã rất thong
dong, tự tại, gạt ra được những buồn phiền:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>Chịu hãm mình trong
chậu đất</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          không ai thúc bách
được lòng ta</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          quanh năm ai nói, ai
cười, mặc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          gặp tiết xuân lành
ta thốt hoa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Dấu hiệu vui coi vậy mà
hình như không phải vậy. </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Thơ Hà Nguyên Dũng vẫn
còn xót xa buồn. Ba nét vẽ nổi trội trong Hột-Muối-Bỏ- Sông gồm: Mẹ, Vợ và Cái
Tôi (của tác giả), được giới thiệu qua nhiều thể loại thơ khác nhau:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Với hơi thơ lục bát rất
gần với ca dao đơn thuần, Hà Nguyên Dũng dành 48 câu trân trọng và thương nhớ
cho người mẹ thân yêu của mình. Tình mẹ thời nào cũng bao la, cao cả. Âm nhạc,
văn thơ, hội họa, nhiếp ảnh, điêu khắc... luôn luôn dành cho người mẹ ngôi vị
trang trọng nhất. Hà Nguyên Dũng là nhà thơ, anh không thể cho phép ngòi bút
mình bỏ quên công việc thiêng liêng này. </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Tuy vậy, xin đời hiểu
giùm: viết về những người thân yêu nhất của mình, là một công trình khó khăn
hơn bất cứ chủ đề nào. Một phần quá nhiều tư liệu, quá nhiều hình ảnh, và hình ảnh
nào cũng đẹp, không nở bỏ. Quá nhiều kỷ niệm. Buồn vui đều đáng được khoe
khoang, lặp lại. Viết về những người thân yêu như gặm nhấm, sờ mó lại những gì
đã có, vẫn còn đó, nhưng thật vô cùng xa cách. Viết về những người thân yêu là
sống lại trung thực nhất với một quãng đời đã trôi qua, nhưng chưa hề mất. Chi
tiết này, hình ảnh nọ, từng câu nói, từng tiếng cười, chen lấn, chồng chất lên
nhau để đến với trái tim, với tâm hồn, chực chờ ngấm ra ngòi bút. Giữa những hổn
loạn thầm kín đáng yêu ấy, phải nói là thật khó giữ được bình tĩnh để xử trí
phân minh. Thậm chí đến sự sáng suốt nhiều khi cũng trở nên lạng quạng. Có lẽ
vì tâm trạng chung đó, bài lục bát Ngồi Buồn Nhớ Mẹ của Hà Nguyên Dũng, chỉ đủ
để đọc với xúc động. Nhưng chưa thuộc vào những bai thơ về mẹ xuất sắc.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>bên phần ướt mẹ co,
lo</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          con bên phần ráo
ngáy no giấc hồng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lừa xương, xương xóc
lưỡi phồng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          miếng cơm búng Mẹ ngọt
dòng sữa thơm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          gót chân tôi bợt màu
son</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mẹ tôi sớm phải chịu
đơn chiếc, đời...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          như nhà không cột, Mẹ
tôi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          choãi người chống chọi,
căng đời chở che</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          trên vai đôi thúng nặng
đè</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đường xa bấm mãi
ngón tòe, gót chai</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Mẹ tôi bước - bước nữa,
la</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mong nhà có cột, nóc
mà náu nương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lòng tôi cạn xợt như
mương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nửa thầm giậ, nửa thầm
thương - ngậm ngùi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bên quan tài Mẹ xót
xa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Mẹ - nguồn nước ngọt
chan hòa đời con</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          Mẹ ơi, trước bước
chân còn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nào sông nào biển
nào non núi và</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          xưa còn Mẹ dắt con
qua</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          sa cơ có Mẹ con sa
lòng nhờ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngồi buồn nhớ Mẹ, thầm
thương</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi côi cút giữa bốn
phương mặt trời</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ai nhường phần ráo ?
Mẹ ơi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mắc xương con chịu !
Nghẹ đời con cam !”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                
<span style='font-size:10.0pt'>(Ngồi Buồn Nhớ Mẹ, HMBS 11-14)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoBodyText>          Vợ, theo tôi, là người đàn bà quan trọng đặc
biệt, không có vị trí xếp hạng trong lòng, trong tình, của một người làm thơ
phái nam. Từ xưa đến nay kẻ sĩ làm thơ tặng vợ không phải là ít. Nhưng số lượng
phổ biến, so với thơ viết về mẹ, dứt khoát thua sút. Trái lại, giá trị nghệ
thuật lẫn nội dung thường vượt trội. Điều này, có lẽ đã  nhờ vào mùi hương xinh
xắn, cùng cái tiềm ẩn kỳ diệu của một thứ tình nuôi giòng, giữ giống mà có. Cá
nhân tôi, thú thật, rất tâm đắc với những bài được nhiều tác giả, viết về người
đầu ấp, tay gối.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Hà Nguyên Dũng lập gia
đình từ lúc nào, không rõ. Tình vợ chồng đến liền sau tình yêu hay không, không
biết. Chỉ thấy được qua thơ, anh đã làm khổ vợ. Một việc làm tự nhiên, theo bản
tính của nhiều ông chồng làm thơ. Thơ không đi liền với khổ. Thơ sánh vai khắng
khí với sung sướng, hoan lạc. Nhưng diễm phúc này, chỉ dành độc quyền cho người
đích-thực-làm-thơ.(<i>có cả triệu người không hề là người-làm-thơ-đích-thực, dù
họ nhân danh thi sĩ, có in thiệp phát không</i>). Cái nhận định: Thơ đi liền với
Khổ, có thể có thật. Và dẫu cho có thật, cũng chỉ dành cho một người duy nhất.
Đó là người vợ của những nhà thơ. Tôi không rõ qúy bà Nguyên Sa, Hữu Loan, Du Tử
Lê, Nguyễn Duy, Trần Mạnh Hảo, Thái Tú Hạp, Tô Thùy Yên, Nguyễn Tất Nhiên,  Trần
Dạ Từ vv... khổ như thế nào. Riêng với bà Hà Nguyên Dũng được đọc thấy ngay
đây:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“trong thơ anh đầy
bóng dáng nhân tình</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          và giọng điệu xem ra
còn luyến tiếc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          trách giếng cạn mà
lòng sao tha thiết</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nước đổ rồi lại mong
hốt đầy ly...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          anh cơm nhà mà lo
cái chi chi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chẳng lợi lộc bao
nhiêucho cuộc sống</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em và anh đồng sàng
dị mộng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>em lo ròm người chuyện
mặc ấm ăn no</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>anh lại nằm cạy óc
kiếm câu thơ</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em đã phải bao nhiêu
lần nhuộm tóc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          không phải làm duyên
mà giấu niềm khó nhọc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          để anh yên lòng bắt
bóng cầu danh</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          anh vui buồn với những
giấc mơ anh</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em vui buồn chuyện
bán buôn ế, đắt</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ngày mới cưới em tuy
không tuyệt sắc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhưng phải đâu là cỏ
nội hoa hèn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          mà giờ đây đã tiều tụy,
hom hem</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          do em phải làm thân
cò lặn lội</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chồng và con như lũ
tằm ăn rổi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nên trăm dâu trút xuống
một đầu tằm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          anh làm thơ, như làm
ruộng ăn cơm nằm</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          em nuôi chồng con,
như nuôi tằm ăn cơm đứng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cặp nhẫn, đôi bông gỡ
dần lúc túng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>đôi ta giờ còn lại
chút nhau thôi</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         và hai con làm của
quý để đời</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         anh sống lơ mơ với
chuyện hão huyền</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         không biết được gạo
trong thùng còn, hết</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         khi thấy con nghiêng
nồi cạy, vét</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         anh giật mình ngó lại
phía đời anh</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         là mái tóc em đã không
còn xanh</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         anh là kẻ đã buông
hình bắt bóng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         tưởng hạnh phúc nằm
trong danh vọng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>         hóa ra nằm gọn lõn
trong tay em !”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                       
(Thơ Tặng Người Vợ Khổ Hạnh, HMBS 41-44)</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Với một phần hối lỗi, một
phần thương yêu, Hà Nguyên Dũng đã vẽ những nét thơ cho vợ mình thật đậm đà.
Cái hay ở đây không nằm trong những nhọc nhằn thể xác được trưng ra. Bởi những
điều này không riêng chị Hà Nguyên Dũng gánh chịu, mà chia khá đều cho những
người mẹ có đời sống kinh tế khó khăn. Cái hay nằm trong cái tình của người
thơ, nằm ở những nụ chữ, những chồi hình ảnh khá đẹp, tạo ra được nhiều câu thơ
rất óng mượt nhưng vô cùng giản dị:<i> em <u>lo ròm người</u> chuyện mặc ấm, ăn
no / anh lại <u>nằm cạy óc kiếm</u> câu thơ/ khi thấy con <u>nghiêng nồi cạy,
vét</u>/</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Tôi tin chắc chỉ cần một
bài thơ này, đủ để cho chị Dũng hạnh phúc. Chị sẽ yêu chồng, yêu con nhiều hơn.
Cặp nhẫn chị đã tháo ra, đôi bông chị đã cầm bán, chắc chắn đã lại trở về với
chị, ngàn lần lấp lánh hơn, ấm áp hơn, cho dù trên đôi vành tai chị, trên những
ngón tay chị,  vẫn là những trống không, trơ trịu. Hạnh phúc biết bao nhiêu,
khi chị vẫn có một người yêu thương mình, đang nằm gọn trong tay mình. Chị
không có cái khổ lo đánh ghen, lo mất chồng, bởi những <i>dáng nhân tình</i> của
chàng chỉ nằm trong <i>giọng điệu xem ra còn luyến tiếc</i> mà thôi. Huống chi
“chỉ là thơ ấy mà”, nhiều khi “toàn là tưởng tượng !”</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>           Về cái Cái Tôi (của
nhà thơ), đây là điểm chủ yếu, có thể xác quyết: trong 100 nhà thơ sẽ có đến 99
ông, nói về mình bằng nhiều hình thức, phương cách khác nhau. Ai không làm vậy
có lẽ là kẻ bất thường. Người làm thơ nói, viết về cái tôi của mình không chỉ
tìm gặp trong một tập thơ, mà trong khá nhiều bài thơ của họ. Hà Nguyên Dũng
cũng không khác. Cái tôi của anh đã có từ Quê Tình, kéo dài qua Hột Muối Bỏ
Sông, kéo luôn qua Cửa-Đợi-Sông-Hoài. “Cái tôi” ấy chủ yếu nằm trong tâm sự,
trong những thao thức trăn trở về thân phận, về cuộc sống, từ riêng đến chung.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Dựa theo Tâm Ca nằm ở
trang 20, của Cửa-Đợi-Sông-Hoài, chúng ta biết, tác giả được ra đời trong một
căn hầm đất, dùng để núp đạn đại bác, mà người Pháp thường bắn cầm chừng về ban
đêm, vào những vùng lận cận thành phố Đà Nẵng. Hà Nguyên Dũng chua chát: <i>“...
quanh làng đại bác nổ trời long / phải đâu đại bác chào ta đến / đại bác gieo
buồn khắp núi sông / tiếng súng chín năm trường rát ruột / đạn ghim vô cả giấc
mơ hồng...”.</i> Tiếng đại bác quả nhiên không vang lên, để chào mừng sự ra đời,
không có cả người đỡ của một cậu bé. Nhưng Hà Nguyên Dũng đã được nghe một thứ
âm-thanh-thời- đại, ngay trong thời anh chưa có một ý niệm nào về cuộc đời,
cũng là điều quí hiếm. Biết đâu những âm vang lạ lùng kia, đã phần nào góp công
giúp anh trở thành một nhà thơ vào mười mấy năm sau.</p>

<p class=MsoBodyText>          Hà Nguyên Dũng sớm mồ côi cha. Mẹ bước thêm một
bước nữa. Năm tháng vẫn lững thững đi qua. Đứa con của Hà Mật bám theo tháng
năm mà trường thành. Chẳng mấy chốc đã năm mươi lăm năm, một cái điểm vịn để
anh ngó lại:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... năm lăm năm đó
bao dâu biển</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhìn lại đường xưa vẫn
rợn lòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hiện tại ván cờ
đương bí rị</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cho dù thí sĩ cũng
không mong</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          giá đời nhân  nhượng
cho hoàn lại</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          còn đủ thời gian để
gỡ không ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tuổi đã năm lăm đời
chạng vạng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          dựa niềm hy vọng ấp
cây trông</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          chớ nhắc làm chi
chuyện Lã Vọng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đời còn Mục Công
cũng đừng hòng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thì thôi lây lất cho
qua bữa</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          cái nợ van chương trả
nổi không ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          sống làm môn khách
ăn ráo máng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thác nguyện xin kết
cỏ ngậm vòng !”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                          
(Tâm Ca CĐSH 20-23)</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Trong suốt cuộc chơi
thơ, Hà Nguyên Dũng đã tự tạo cho mình nhiều cơ hội, để đánh giá cuộc sống, để
bày tỏ tấm lòng, hoài bảo riêng. Nỗi bi quan trong lòng anh hình như ngày một
lan rộng. Con đất còn có lúc hết nơi để mở cõi. Nhưng cái buồn, cái rầu của một
người, tự ép mình làm một kẻ thất chí thì vô cùng, không biên giới. Một phương
cách biến những mặc cảm thua thiệt thành cao ngạo, mà nhà thơ xứ Quảng Nam này đã chọn, là đối thoại trong độc thoại với những bậc thánh hiền, như đã nói ở phần
trên. Trong Cửa-Đợi-Sông-Hoài vẫn còn tiếp diễn những cuộc “kỳ ngộ” ấy:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'> </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“ thời của ông kẻ sĩ
không nhiều</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nhưng vẫn hiếm người
được đời trọng dụng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ông phải sống trong
nghèo túng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          bụng đói mà sôi hay
sôi máu kinh bang ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thời của tôi kẻ sĩ
đâu khan</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thời nào cũng nhất
thân nhì thế</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi tứ cố vô thân giữa
đời dâu bể</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          lại kém tài khó kiếm
bữa cơm rau</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tài làm thơ so với
tài chăn trâu</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thì ông được bát
cơm, tơi danh hão</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thiên hạ mấy người
thực-vô-cầu-bảo ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          thiên hạ bao người
quý mến văn chương ?</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ...</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          nếu biết làm thơ đời
không trọng dụng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          tôi đã tìm người học
cách nuôi trâu...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                                  
<span style='font-size:10.0pt'>(Tâm Sự Cùng Bá Lý Hề, CĐSH 45-48)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          <i>“... Lưu Bang bỏ
gái, gái than oán</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          gái bỏ ta, ta buồn
khóc ròng</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta khóc ra thơ, người
thưởng ngoạn</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          đời thường, đời thơ
ta long đong”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                                      
<span style='font-size:10.0pt'>(Đọc Tần Cung nữ oán Bái Công, nghĩ, CĐSH 59-60)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Khóc ra thơ quả là đại
cao thủ. Thơ được người đời thưởng ngoạn mà đời thơ vẫn long đong. Vì sao ? Lý
do, theo suy luận, nhà thơ chưa bằng lòng với thơ của mình ? Trọn một đời trọng
vọng kẻ sĩ, và khởi từ nhận định cùng thói quen <i>“... gái đẹp đâu bằng cuốn
sách hay.../ ta có bao tiền mua sách đọc, chữ cõng ta đi khắp đó đây”</i>, Hà
Nguyên Dũng quyết tâm “phò”thơ . Cuối cùng anh đã có quyền hãnh diện:</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         <i>“danh tướng xưa lấy
ngựa bọc thây</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          ta mong được lấy thơ
gói xác</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          kẻ vì thơ, người vì
xã tắc</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'><i>          hy vọng đời khen thưởng
công minh...”</i></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>                          <span
style='font-size:10.0pt'>(Uống Rượu Cùng Thơ, CĐSH, 27-35)</span></p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Cao ngạo thay ! Có lẽ
Hà Nguyên Dũng thành công lớn trong loại thơ khẩu khí mới này. Đời đã thưởng gì
cho anh ? Đã khen anh ra sao ? Những trang báo in, những trang web <i>đi</i>
bài trang trọng. Những tuyển tập (Những Khuôn Mặt Thơ Mới, Thơ Tình Bốn Phương,
Tháng Giêng Sài Gòn Anh Làm Thơ Yêu Em, Hai Thập Kỷ Thơ Huế, Thơ Thành Phố HCM,
Thơ Miền Trung Thế Kỷ XX, Một Thế Kỷ Thơ Việt...) dành vài ba trang cho thơ...
Và sự đón nhận của bạn đọc, và sự tán phục chia xẻ của bè bạn. Còn nữa và quan
trọng hơn: sự kính phục của con, sự tin yêu bao che của vợ. Quà tặng của đời
chung qui là một cái danh. </p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>         Người ta thường nói “Một
trời tâm sự” quả rất đúng. Đọc Hà Nguyên Dũng, càng thấy rất rõ điều này. Tôi rất
tiếc đã bỏ sót khá nhiều những suy tư, đánh giá về cuộc đời qua mỗi bài thơ anh
viết. Bởi vì, thú thật, tôi đọc rất lấy được và viết vội vã, cạn sợt lấy có. Đọc
và viết, riêng tôi, chỉ là một cách tập thể dục, trong thời kỳ đã quá giàu năm
tháng thế thôi. Dù sao, trước khi ngừng gõ, tôi xin đưa nhận xét riêng đã bỏ thỏng
ở đoạn trên: Nhà thơ của chúng ta không quá bi đát trong đời thường. Bởi ngoài
một bà vợ chịu thương, chịu khó, anh còn có gia tài là hai đứa con bằng xương bằng
thịt, cộng với ba gia-đình-thơ, tuy mỏng mảnh ở tầm vóc, nhưng nội dung đã đủ
giúp anh thành danh, lãnh đưọc cái phần thưởng của đời.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          Cái ước mong “lấy thơ
gói xác” của Hà Nguyên Dũng kể như đã thành. Tôi, một bạn đọc, một người yêu
thơ xin kính mừng anh.</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>&nbsp;</p>

<h2>Hà Khánh Quân</h2>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>08-4-2010</p>

<p class=MsoNormal style='text-align:justify'>          </p>

</div>

<!--- REPLACE LAST </HTML></BODY> --->

<div align="center">

<p> <font  face="Arial" size "1" color="blue">

	<a href="#" onClick="history.go(-1);return true;" 
		onmouseover="popup()" 
		onmouseout="kill()"><img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/Backarrow2.gif" alt="" border="0"> 
	

	<a href="#" onClick="history.go(-1);return true;">Trở lại trang trước 
	

	<a href="#top" class="nav" 
		onmouseover="popup()" 
		onmouseout="kill()"><img src="http://thatsonchaudoc.com/backgrpic/Toparrow2.gif" alt="" border="0"> 
	

	<a href="#top" class="nav">Trở lên đầu trang 
	
      
</P>

<p class=MsoNormal><o:p>&nbsp;</o:p></p>

</div>

	    </td>
    	   </tr>
	  </table>
      </td>  <!-- end windown width = 950 -->
  



    </tr> <!--- **** end 100 % Window --->
   </table>
  </td>
 </tr>
</TABLE>
</BODY>
</HTML>
�